ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Οι εγκαταλελειμμένοι σπάγκοι χαρταετών και ο κίνδυνος για την άγρια ζωή
22/02/2026

Κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα, ο ουρανός γεμίζει με χρώματα και χαρά. Οικογένειες, παιδιά, φίλοι βγαίνουν στη φύση, στα πάρκα, στις παραλίες και στα άλση, και πετούν χαρταετούς με χαμόγελο.  Είναι μια αγαπημένη παράδοση, γεμάτη ζωντάνια και γιορτινή διάθεση. Όμως, όταν ο ήλιος δύει και οι οικογένειες επιστρέφουν στα σπίτια τους, κάτι συχνά μένει πίσω: μέτρα και μέτρα σπάγκου, τυλιγμένου γύρω από κλαδιά, δέντρα, θάμνους και ηλεκτροφόρα καλώδια.

Αυτές οι αόρατες κλωστές δεν είναι αθώες. Είναι παγίδες θανάτου για την άγρια πανίδα — και ιδιαίτερα για τα πουλιά που φωλιάζουν, κινούνται και αναπνέουν στους ίδιους χώρους που εμείς γιορτάζουμε.

Ο Κίνδυνος που Δεν Βλέπουμε

Οι εγκαταλελειμμένοι σπάγκοι και τα σχοινιά των χαρταετών έχουν μια ιδιαίτερα επικίνδυνη ιδιότητα: δεν φαίνονται. Μπλέκονται σε κλαδιά ψηλά στις κορυφές των δέντρων, κρέμονται από καλώδια, κυματίζουν στον αέρα σαν ακίνδυνα νήματα. Τα πουλιά δεν μπορούν να τα ξεχωρίσουν ως απειλή — και έτσι πέφτουν στην παγίδα.

Οι τρεις κύριοι τύποι κινδύνου:

1.Εγκλωβισμός και Στραγγαλισμός

Πουλιά όπως πελαργοί, κουκουβάγιες, γεράκια, αλλά και μικρότερα είδη, μπλέκουν τα φτερά, τα πόδια ήτο λαιμό τους στα νήματα. Αδυνατούν να απελευθερωθούν, κρέμονται ανήμπορα και πεθαίνουν αργά από εξάντληση, ασιτία ή αφυδάτωση. Πρόκειται για έναν από τους πλέον οδυνηρούς θανάτους που καταγράφει η άγρια πανίδα.

2.Σοβαροί Τραυματισμοί και Ακρωτηριασμοί

Οι συνθετικοί σπάγκοι — και ιδιαίτερα τα λεγόμενα «manja», δηλαδή νήματα επικαλυμμένα με γυαλί ή μέταλλο για να κόβουν τα σχοινιά των αντιπάλων — λειτουργούν ως πραγματικά νυστέρια.  Κόβουν τα φτερά, τα πόδια και τον λαιμό των πουλιών, προκαλώντας βαθιά τραύματα που συχνά οδηγούν σε μόνιμη αναπηρία ή θάνατο.

3.Κατάποση και Ασφυξία

Τα μικρά κομμάτια σπάγκου που κείτονται στο έδαφος μπορεί να καταποθούν από ζώα και πουλιά που τα μπερδεύουν με τροφή. Τα συνθετικά νήματα δεν αφομοιώνονται από τον οργανισμό και προκαλούν εσωτερικούς τραυματισμούς, απόφραξη του πεπτικού συστήματος ή ασφυξία.

Η Ευθύνη μας ως Κοινωνία

Η γιορτή της Καθαράς  Δευτέρας δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι η αδιαφορία που ακολουθεί τη γιορτή. Η λύση, ευτυχώς, είναι απλή: κάθε οικογένεια που πετά χαρταετό φέρει την ευθύνη να μαζέψει ολόκληρο τον σπάγκο πριν φύγει από τον χώρο.

Τι μπορούμε να κάνουμε ωςοικογένεια και ως κοινότητα:

     Μαζεύουμε ΟΛΟΝ τον σπάγκο πριν φύγουμε από τον χώρο, χωρίς εξαιρέσεις.

     Επιλέγουμε ανοιχτούς χώρους, μακριά από δέντρα, θάμνους, φωλιές και ηλεκτροφόρα καλώδια.

     Προτιμάμε απλό, φυσικό σπάγκο —αποφεύγουμε τα συνθετικά, ενισχυμένα ή επικαλυμμένα νήματα.

     Αν δούμε μπλεγμένο σχοινί σε δέντρο ή καλώδιο, το αφαιρούμε με προσοχή ή ειδοποιούμε τους αρμόδιους φορείς.

Υπάρχει ένα απλό, ωραίο παιχνίδι που μπορούμε να κάνουμε με τα παιδιά μας πριν φύγουμε από τον χώρο: να τα ρωτάμε «Είναι ο χώρος εντελώς καθαρός; Μείναμε μόνο με τις όμορφες αναμνήσεις;» Η υπευθυνότητα είναι το πιο όμορφο μάθημα που μπορούμε να δώσουμε— και η πιο όμορφη «ουρά» που μπορεί να έχει ένας χαρταετός.




Επιχείρηση "Καθαρή Καλούμπα"

Η Προσκοπική Ομάδα Διάσωσης Άγριας Ζωής (ΠΟΔΑΖ) αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα του φαινομένου, έχει οργανώσει μια συστηματική επιχειρησιακή διαδικασία για την αντιμετώπισή του. Η Επιχείρηση «Καθαρή Καλούμπα» αποτελεί ένα δομημένο σχέδιο δράσης για εθελοντές Διασώστες, με στόχο την έγκαιρη και ασφαλή απομάκρυνση εγκαταλελειμμένων σπάγκων από περιοχές άγριας ζωής.

1. Σκοπός

Η οργανωμένη επιθεώρηση και απομάκρυνση εγκαταλελειμμένων σπάγκων χαρταετών από δέντρα, θάμνους, καλώδια και παραλίμνιες ή παράκτιες περιοχές, με στόχο την πρόληψη εγκλωβισμών άγριας πανίδας. Όπως υπενθυμίζουμε στις ομάδες μας: η πρόληψη σώζει περισσότερες ζωές από τη διάσωση.

2. Πεδίο Εφαρμογής

Η επιχείρηση εκτελείται αμέσως μετά την Καθαρά Δευτέρα και για διάστημα 7–10 ημερών, στις παρακάτω κατηγορίες περιοχών:

     Πάρκα και άλση αστικών και περιαστικών περιοχών

     Περιοχές κοντά σε υδάτινα σώματα(λίμνες, ποτάμια, παράκτιες ζώνες)

     Αστικά και περιαστικά δάση

     Σημεία με καταγεγραμμένες φωλιές και περιοχές Natura

3. Σύνθεση Ομάδας

Κάθε ομάδα αποτελείται από 3–4εκπαιδευμένους Διασώστες, έναν υπεύθυνο ασφαλείας και έναν καταγραφέα σημείων(με χρήση GPS και φωτογραφικής τεκμηρίωσης).

4. Υποχρεωτικός Εξοπλισμός

Κάθε μέλος της ομάδας φέρει υποχρεωτικά:

     Γάντια εργασίας

     Κοντάρι απομάκρυνσης με κόφτη

     Κόφτης / πένσα

     Σακούλες συλλογής υλικών

     Κιτ Πρώτων Βοηθειών

     Κινητό τηλέφωνο για άμεση επικοινωνία

ΚΡΙΣΙΜΟ: Απαγορεύεται αυστηρά η ανάβαση σε δέντρα χωρίς εξοπλισμό ασφάλισης.

5. Επιχειρησιακή Διαδικασία

Η ομάδα ακολουθεί τα παρακάτω βήματα κατά τη διάρκεια κάθε αποστολής:

1.   Επιθεώρηση οπτικού πεδίου: Συστηματική σάρωση κορυφών δέντρων, καλωδίων και γνωστών φωλιών με κιάλια εάν είναι διαθέσιμα.

2.   Ασφαλής απομάκρυνση: Χρήση τηλεσκοπικών κονταριών (ή μεγάλα καλάμια) και εργαλείων για αφαίρεση σπάγκων χωρίς καταστροφή της βλάστησης.

3.   Διαχείριση περιστατικού: Σε περίπτωση εντοπισμού παγιδευμένου ζώου, δεν επιχειρείται απεγκλωβισμός χωρίς κατάλληλο εξοπλισμό. Ενεργοποιείται αμέσως το πρωτόκολλο διάσωσης.

4.   Συλλογή και αποκομιδή: Ιδιαίτερη προσοχή στα συνθετικά νήματα (νάιλον) και στα μικρά κομμάτια στο έδαφος, τα οποία συλλέγονται προσεκτικά.

6. Καταγραφή και Αναφορά

Μετά κάθε αποστολή, η ομάδα συντάσσει αναφορά που περιλαμβάνει:

     Αριθμό σημείων που επιθεωρήθηκαν

     Ποσότητα συλλεχθέντων υλικών

     Τυχόν περιστατικά εγκλωβισμού ζώων

     Φωτογραφική τεκμηρίωση πριν και μετά την παρέμβαση

Επίλογος: Η Χαρά δεν Γίνεται Πόνος

Η Καθαρά Δευτέρα είναι γιορτή —και πρέπει να παραμείνει γιορτή. Για εμάς και για τα ζώα που μοιράζονται μαζί μας τον ίδιο ουρανό. Η αλλαγή που χρειάζεται δεν απαιτεί θυσίες, νόμους ή ειδικές γνώσεις. Απαιτεί απλώς μια σκέψη πριν φύγουμε: «Δεν αφήνουμε τίποτα πίσω.»

Η Επιχείρηση «Καθαρή Καλούμπα» της ΠΟΔΑΖ αποδεικνύει ότι η οργανωμένη εθελοντική δράση μπορεί να κάνει τη διαφορά. Αλλά η πιο αποτελεσματική πράξη προστασίας δεν ξεκινά από τον εθελοντή με το κοντάρι — ξεκινά από τον καθένα μας, τη στιγμή που τυλίγει τον σπάγκο και τον βάζει στην τσάντα του.


Όταν ο χαρταετός μένει πίσω… κάποιος πληρώνει το τίμημα.