Βασισμένο στο BSAVA Manual of WildlifeCasualties
Elisabeth Mullineaux & Emma Keeble
Προσαρμογή για την Ελληνική πραγματικότητα, ΠΟΔΑΖ, Θεόδωρος Μπένος Πάλμερ, Μάιος 2026
1. Εισαγωγή
Οι συμπολίτες μας είναι συχνά υπεύθυνοι για την ανακάλυψη, την αναφορά και την προσπάθεια παρέμβασης σε περιπτώσεις τραυματισμένης άγριας πανίδας. Αν και υπάρχουν πολλά εξαιρετικά κέντρα περίθαλψης άγριας ζωής, οι εθελοντές Διασώστες της ΠΟΔΑΖ αποτελούν συχνά το πρώτο σημείο επαφής (first responders). Οι πολίτες-διασώστες δεν έχουν εμπειρία με τα άγρια ζώα· μπορεί να έχουν ήδη αναλάβει δράση ή να ζητούν συγκεκριμένες οδηγίες, οπότε ο Διασώστης ΠΟΔΑΖ πρέπει να είναι έτοιμος να παρέχει γενικές συμβουλές για τον καλύτερο τρόπο διαχείρισης τραυματισμένης άγριας πανίδας.
2. Τηλεφωνικές Συμβουλές προς το Ευρύ Κοινό
Ανεξάρτητα από το αν ο Διασώστης ΠΟΔΑΖ έχει εμπειρία στην τραυματισμένη άγρια πανίδα, υπάρχει μια προσδοκία και μια ηθική ευθύνη να παρέχει σωστές και ακριβείς συμβουλές, να παρέχει πρώτες βοήθειες και να βοηθά στην παραπομπή σε έναν καταλληλότερο πάροχο φροντίδας (ΚΕ.ΠΕ.Α.Π.).
Ο Διασώστης/ρια ΠΟΔΑΖ που απαντά στο τηλέφωνο θα αποτελεί αναπόφευκτα το πρώτο σημείο επαφής με ανήσυχα μέλη του κοινού. Είναι, επομένως, απαραίτητο να γνωρίζει την κατάλληλη πορεία δράσης και οι κλήσεις που απαιτούν περαιτέρω συμβουλές να διαβιβάζονται σε πιο έμπειρα μέλη της ΠΟΔΑΖ. Θα πρέπει να δημιουργείται «αρχείο κλήσης» για κάθε περιστατικό, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι συμβουλές που δίνονται καταγράφονται και διατηρούνται σε περίπτωση μεταγενέστερων επιπλοκών.
Όλα τα μέλη του κοινού που ζητούν συμβουλές για τη διάσωση τραυματισμένης άγριας πανίδας θα πρέπει να ενημερώνονται για τους κινδύνους χειρισμού, όπως δαγκώματα και γρατζουνιές, ακόμα και από φαινομενικά ήμερα ή ακίνητα ζώα (βλ. Πίνακα οδηγιών). Θα πρέπει επίσης να ενημερώνονται για τους κινδύνους ζωονόσων και να συμβουλεύονται να λαμβάνουν προφυλάξεις: χρήση γαντιών, καλή υγιεινή κατά τη διάρκεια και μετά τη διάσωση.
3. Ορφανά Ζώα
Οι πιο συνηθισμένες κλήσεις αφορούν φαινομενικά «ορφανά» ή «εγκαταλελειμμένα» νεαρά ζώα. Η πλειονότητα αφορά νεαρά πτηνά που μαθαίνουν να πετούν (ξεπεταρούδια), αλλά ο κόσμος τηλεφωνεί και για νεαρές αλεπούδες, ασβούς, βίδρες, σκαντζόχοιρους, κουνέλια, ελάφια, χελώνες και φώκιες.
Εάν το νεαρό ζώο είναι σαφώς τραυματισμένο ή σε άμεσο κίνδυνο, τότε είναι πιθανό να χρειαστεί διάσωση. Ωστόσο, εάν απλώς βρίσκεται σε ασυνήθιστο μέρος, μπορεί απλώς να έχει απομακρυνθεί από τους γονείς του. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένας γονέας παρακολουθεί από κοντά, οπότε ο καλών θα πρέπει αρχικά να παρατηρεί από απόσταση.
Θα πρέπει να ζητούνται συμβουλές από τοπικά κέντρα ειδικών άγριας ζωής: ΑΝΙΜΑ, ΑΡΧΕΛΩΝ, ΑΡΚΤΟΥΡΟ, ΑΛΚΥΟΝΗ, ΔΡΑΣΗ για την ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ, Mom. Εάν, μετά από 24 ώρες, το νεαρό ζώο εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί και δεν υπάρχουν ενδείξεις γονέα, τότε μπορεί να είναι υποψήφιο για διάσωση και αποκατάσταση.
Η πρόγνωση για τα διασωθέντα ορφανά σε αιχμαλωσία δεν είναι πάντα θετική. Απαιτούν χρόνο, πόρους και εξειδικευμένες εγκαταστάσεις. Επιπλέον, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε ασθένειες που σχετίζονται με την αιχμαλωσία, και μπορεί να είναι δύσκολο να βρεθεί κατάλληλη τοποθεσία για την αποδέσμευσή τους.
Οδηγίες ανά είδος ορφανού
• Νυχτερίδες: Οι ενήλικες νυχτερίδες συχνά εκλαμβάνονται ως μικρά, λόγω του πολύ μικρού μεγέθους ορισμένων ειδών, όπως η κοινή pipistrelle (Pipistrellus pipistrellus), που ζυγίζει μόλις 3–7 g. Οι Διασώστες μπορούν να επικοινωνήσουν με ΑΝΙΜΑ και ΔΡΑΣΗ για οδηγίες.
• Ελάφια και λαγοί: Αφήνονται συνήθως μόνα τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αλλά η μητέρα επιστρέφει γύρω στο σούρουπο. Να παρακολουθούνται από απόσταση πριν ληφθεί η απόφαση για αιχμαλωσία.
• Κουνέλια: Κρατούν τους νεοσσούς τους σε λαγούμι, θηλάζοντάς τους μία φορά την ημέρα. Τα νεαρά εξέρχονται περίπου στις 18 ημέρες. Εάν βρεθούν στο έδαφος με τα μάτια κλειστά, να διασωθούν.
• Αλεπούδες: Τον Απρίλιο και τον Μάιο, νεαρά κουτάβια 1 μηνός βγαίνουν έξω να παίξουν. Οι ενήλικες παρακολουθούν. Να αφήνονται μόνα εκτός εάν βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο, είναι εμφανώς τραυματισμένα ή τα μάτια τους είναι κλειστά. Μετά από 24 ώρες, μπορεί να αφεθεί κοντά τους τροφή για κουτάβια και νερό.
• Σκαντζόχοιροι: Νεαροί σκαντζόχοιροι με ανεπαρκή αποθέματα λίπους το φθινόπωρο χρειάζονται βοήθεια. Προσφέρετε σκυλοτροφή ή γατοτροφή (όχι με βάση το ψάρι), ψιλοκομμένο συκώτι ή σκουλήκια αλεύρου. ΠΟΤΕ αγελαδινό γάλα (προκαλεί διάρροια). Εάν δεν τρώει, να τεθεί υπό αιχμαλωσία.
• Φώκιες: Αφήνονται μόνες μόλις απογαλακτιστούν (3–4 εβδομάδες). Να διασώζονται μόνο εάν είναι τραυματισμένες, εμφανώς υποβαρείς, ή σε άμεσο κίνδυνο. Επικοινωνήστε αμέσως μεMom (2105222888).
• Νεαρά πτηνά: Ξεπεταρούδια (με τα περισσότερα φτερά τους) να αφήνονται μόνα — οι γονείς παρακολουθούν. Εάν υπάρχει άμεσος κίνδυνος (γάτες, κίνηση), μεταφέρετε σε κοντινό καταφύγιο. Εάν είναι νεοσσός (χωρίς φτερά) ή πραγματικά ορφανό, να διασωθεί.
4. Σύλληψη και Χειρισμός Άγριας Πανίδας
Ο Πίνακας Οδηγιών 5 αποτελεί αφετηρία για κάθε Διασώστη/ρια ΠΟΔΑΖ. Εάν συναντηθεί ζώο που χρειάζεται βοήθεια, θα πρέπει, εφόσον είναι ασφαλές, να γίνει προσπάθεια να συλληφθεί ή να αποτραπεί η απόδρασή του μέχρι να φτάσει βοήθεια. Η ασφάλεια των διασωστών, των βοηθών και των παρευρισκόμενων είναι πρωταρχικής σημασίας. Ο κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία πρέπει να αξιολογείται πριν από κάθε απόπειρα διάσωσης. Η ακριβής τοποθεσία και ώρα της διάσωσης θα πρέπει να καταγράφονται, καθώς αυτές είναι απαραίτητες για την προετοιμασία του ζώου για επανένταξη στο φυσικό περιβάλλον — τον απώτερο στόχο κάθε παρέμβασης.
| 🎒 Κιτ Διάσωσης Άγριας Πανίδας — Ο Διασώστης ΠΟΔΑΖ πρέπει ΠΑΝΤΑ να έχει έτοιμο: ▸ Συρμάτινο καλάθι με ασφαλές καπάκι (ή κλουβί / pet carrier) ▸ Αρπάγη ▸ Συλλήπτης σκύλων με βρόχο ▸ Δίχτυ σε απόχη (μακριάς λαβής) ▸ Επιλογή κουβερτών / πετσετών ▸ Αδιάβροχο σεντόνι / μουσαμά ▸ Γάντια δερμάτινα χοντρά + γάντια λατέξ ▸ Κόφτες σύρματος / πένσες ▸ Τσουβάλι / σάκος υφασμάτινος ▸ Μάσκα προσώπου ▸ Φακός κεφαλής ▸ Κιάλια ▸ Ανακλαστικό γιλέκο ▸ Τρίγωνο οδικής προειδοποίησης |
4.1 Μικρά Θηλαστικά
Μέθοδοι σύλληψης και εξοπλισμός
Τα μικρά τρωκτικά (π.χ. ποντίκια, αρουραίοι και μυγαλές) μπορούν συνήθως να ανυψωθούν από τη βάση της ουράς, καλύπτοντάς τα με ένα πανί και μαζεύοντάς τα, ή πιάνοντάς τα από το σβέρκο. Η χρήση απόχης μπορεί επίσης να είναι πρακτική. Τα μικρά θηλαστικά μπορεί να προσπαθήσουν να δαγκώσουν και, αν και ο τραυματισμός είναι συνήθως μικρός, υπάρχει ακόμα κίνδυνος μετάδοσης ζωονόσων.
Τα μεγαλύτερα τρωκτικά (π.χ. αρουραίοι και σκίουροι) και τα μικρότερα μουστελίδια (π.χ. ερμίνες και νυφίτσες) θα πρέπει να χειρίζονται με μεγαλύτερη προσοχή, καθώς ο κίνδυνος σοβαρού δαγκώματος είναι μεγαλύτερος. Να συλλαμβάνονται με απόχες ή μεγάλες πετσέτες/κουβέρτες, και στη συνέχεια να ανυψώνονται με χοντρά δερμάτινα γάντια.
Η σύλληψη σκαντζόχοιρων είναι αρκετά απλή. Μπορούν να ανυψωθούν με χοντρά γάντια ή χοντρή πετσέτα, για αποτροπή τραυματισμού από τα αγκάθια και μετάδοσης μολύνσεων από στρογγυλόσκωληκα (ringworm). Είναι χρήσιμο να υπάρχουν κόφτες σύρματος και πένσες για να βοηθήσουν στην αποδέσμευσή τους.
Οι λαγοί και τα αγριοκουνέλια είναι γρήγορα, οπότε συνιστώνται απόχες και παγίδες κλουβιού. Τα λιγότερο κινητικά κουνέλια μπορούν να τυλιχτούν σε πετσέτα ή κουβέρτα. Το στρες αποτελεί σοβαρό πρόβλημα στα λαγόμορφα και μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική ανεπάρκεια και μειωμένη κινητικότητα εντέρου.
| ⚠ Χειρισμός κουνελιών — Προσοχή! ▸ Δεν δαγκώνουν συνήθως, αλλά κλωτσούν και γρατζουνίζουν με τα πίσω πόδια — κίνδυνος σοβαρών πληγών. ▸ Συχνά είναι εντελώς ακίνητα λίγο πριν κάνουν απότομη και έντονη προσπάθεια διαφυγής. ▸ ΜΗΝ τα πιάνετε από τα αυτιά. ▸ Πιάστε τον σβέρκο και υποστηρίξτε την πλάτη με ένα χέρι από κάτω. ▸ Κατά τη μεταφορά, υποστηρίξτε πάντα τη σπονδυλική στήλη και τα πίσω άκρα. |
Μεταφορά μικρών θηλαστικών
Τα μικρά θηλαστικά χρειάζονται γενικά μόνο ένα ασφαλές σκούρο ξύλινο ή πλαστικό κουτί με μικρές οπές αερισμού. Χαρτονένια κουτιά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για σύντομες περιόδους, αλλά μπορεί να μασηθούν. Ιδανικά, να παρέχεται δάπεδο που δεν γλιστράει (εφημερίδα, απορροφητικό χαρτί, άχυρο ή σανό για κρύψιμο).
4.2 Νυχτερίδες
| ⚠ Σημαντική προειδοποίηση για νυχτερίδες ▸ Φορέστε ΠΑΝΤΑ γάντια λατέξ (κατ' ελάχιστον) ή ελαφριά δερμάτινα γάντια. ▸ Οποιοσδήποτε δαγκωθεί ή γρατζουνιστεί να πλύνει αμέσως την πληγή και να αναζητήσει ιατρική συμβουλή. ▸ Κίνδυνος ιών (EBLV-2) — απαραίτητη ιατρική αξιολόγηση ανεξάρτητα από κατάσταση εμβολιασμού. |
Η σύλληψη νυχτερίδας που βρίσκεται στο έδαφος δεν απαιτεί άμεση επαφή. Μπορεί απλά να μαζευτεί σε μια πετσέτα και να τοποθετηθεί σε μικρό αεριζόμενο δοχείο ασφαλισμένο με ταινία (π.χ. παπουτσοκούτι με οπές αερισμού).
4.3 Μεγαλύτερα Θηλαστικά
Τα μεγαλύτερα θηλαστικά, όπως αλεπούδες, ελάφια και ασβοί, θα πρέπει να προσεγγίζονται με ιδιαίτερη προσοχή. Μπορεί να φαίνονται σε κώμα ή πολύ ήρεμα, αλλά μπορούν να επιτεθούν ή να δαγκώσουν ξαφνικά.
Αλεπούδες
Είναι πιο πιθανό να δαγκώσουν χωρίς προειδοποίηση. Απαιτείται εξοπλισμός παρόμοιος με αυτόν για επιθετικό σκύλο. Χρησιμοποιήστε απόχες μακριάς λαβής οδηγώντας την αλεπού προς διαδρομή διαφυγής. Εναλλακτικά, χρησιμοποιήστε συλλήπτη με βρόχο γρήγορης αποδέσμευσης. Μόλις πιαστεί από τον σβέρκο, ανυψώστε υποστηρίζοντας με χέρι κάτω από το πίσω μέρος. Μεταφέρετε σε κλουβί σύνθλιψης ή pet carrier καλυμμένο με κουβέρτα.
Ασβοί
Μεγάλα και πολύ δυνατά μουστελίδια. Τα δερμάτινα γάντια δεν προστατεύουν από το ισχυρό δάγκωμα — χρησιμοποιήστε μόνο γάντια λατέξ για πρόληψη μετάδοσης ασθενειών. Πριν αγγίξετε, αξιολογήστε το επίπεδο συνείδησης αγγίζοντας ελαφρά με ένα στύλο. Εάν δεν υπάρχει αντίδραση, πιάστε από τον σβέρκο, φορέστε φίμωτρο και ανυψώστε. Εναλλακτικά, χρησιμοποιήστε συλλήπτη σκύλων γύρω από τον αυχένα.
Ελάφια
Συχνά πανικοβάλλονται και γίνονται επικίνδυνα. Απαιτείται προγραμματισμός και προετοιμασία για την πρόληψη τραυματισμού χειριστών. Η εξ αποστάσεως ακινητοποίηση γίνεται μόνο από ειδικά εξειδικευμένο άτομο.
Πριν προσεγγίσετε: επιθεωρήστε από απόσταση (κιάλια, φακός). Λαμβάνετε πάντα υπόψη την ασφάλεια παρευρισκόμενων, ιδιαίτερα εάν το ελάφι μπορεί να ξεφύγει ξαφνικά.
Τα μικρότερα ελάφια μπορούν να περικυκλωθούν με μαλακά δίχτυα και συνδυασμό χοντρών πετσετών, κουβερτών και σεντονιών για να καλυφθεί το κεφάλι. Το δέσιμο ποδιών βοηθά στην πρόληψη τραυματισμού. Η κάλυψη κεφαλιού και ματιών έχει ηρεμιστικό αποτέλεσμα. Εάν το ελάφι δεν είναι παγιδευμένο και δεν φεύγει, αποτελεί κακό προγνωστικό σημείο, ειδικά εάν βρίσκεται σε πλάγια κατακεκλιμένη θέση.
| ⚠ Τραυματισμοί ελαφιών ασυμβίβαστοι με επιβίωση στη φύση: ▸ Εκτεταμένοι τραυματισμοί από παγίδευση σε σύρμα ή άλλο υλικό ▸ Κατάγματα σιαγόνας ή κακώσεις που εμποδίζουν τη σίτιση ▸ Κατάγματα λεκάνης ή τραύματα σπονδυλικής στήλης ▸ Πολλαπλά κατάγματα άκρων |
Χειρισμός μεγάλων θηλαστικών
Αλεπούδες: Χειριστείτε όπως επιθετική γάτα/σκύλο. Εάν πιαστεί από τον σβέρκο, τοποθετήστε φίμωτρο και τυλίξτε σε πετσέτα. Αποτελεσματικό μόνο σε εξασθενημένες αλεπούδες — σε άλλες περιπτώσεις απαιτείται κτηνίατρος.
Ασβοί: Τα νεαρά κουτάβια και οι ετοιμοθάνατοι ενήλικες επιτρέπουν εξέταση με ελάχιστη συγκράτηση (+ φίμωτρο).Τα περισσότερα άλλα περιστατικά απαιτούν ηρεμιστικό ή αναισθησία.
Ελάφια: Τα μικρά (σε κατακεκλιμένη θέση) μπορούν να προσεγγιστούν από πίσω και να καλυφθούν με κουβέρτα, με το κεφάλι σε σακί λινάτσας ή κουκούλα. Μεγάλα ελάφια που μπορούν να προσεγγιστούν εύκολα είναι υποψήφια για ευθανασία, εκτός εάν η πρόγνωση είναι σαφώς καλή.
Μεταφορά μεγάλων θηλαστικών
Αλεπούδες και ασβοί: ανθεκτικό κλουβί με καπάκι (κλουβί σύνθλιψης ή pet carrier), καλυμμένο με κουβέρτα. Τοποθετήστε σε πλαστικό δίσκο για αποτροπή μόλυνσης του οχήματος. Η μεταφορά μεγαλύτερων θηλαστικών (ιδιαίτερα ελαφιών) είναι επικίνδυνη και πρέπει να αναλαμβάνεται από έμπειρους χειριστές.
4.4 Θαλάσσια Θηλαστικά
| ⚠ Φώκιες, Δελφίνια, Φάλαινες ▸ ΑΜΕΣΩΣ επικοινωνήστε: Mom (2105222888) — ΑΡΙΩΝ — Λιμενικό Σώμα ▸ ΜΗΝ μεταφέρετε χωρίς βοήθεια ειδικού. ▸ Φώκιες: να παρακολουθούνται από απόσταση. Διάσωση μόνο εάν τραυματισμένες, εμφανώς υποβαρείς ή σε άμεσο κίνδυνο. |
4.5 Πτηνά
Μέθοδοι σύλληψης και εξοπλισμός
Τα πτηνά με ελαφρούς τραυματισμούς μπορεί να πετάξουν και να είναι αδύνατο να πιαστούν. Πολλά θα είναι εξασθενημένα ή παγιδευμένα. Εάν εξακολουθούν να κινούνται, μια σύντομη καταδίωξη σε γωνία ή κλειστό χώρο συνήθως επιτρέπει τη σύλληψη. Τα υδρόβια πτηνά πρέπει να απομακρυνθούν από το νερό, γιατί εάν επιστρέψουν, γίνονται πολύ δύσκολο να πιαστούν.
Για την πλειονότητα, η σύλληψη επιτυγχάνεται καλύτερα καλύπτοντας και εντελώς περικλείοντας το πτηνό με πανί, κουβέρτα, πετσέτα ή παλτό. Μόλις περικλειστεί, τα φτερά και τα πόδια κρατιούνται κοντά στο σώμα και το κεφάλι καλύπτεται — αυτό ηρεμεί το πτηνό.
Τα μεγαλύτερα πτηνά (κύκνοι, χήνες)πιάνονται καλύτερα από τον αυχένα. Το σώμα, τα φτερά και τα πόδια συγκρατούνται με μεγάλη κουβέρτα ή «σάκο κύκνου» (π.χ. τσάντα ΙΚΕΑ). Να δίνεται προσοχή για γρήγορη ακινητοποίηση των φτερών.
| ⚠ Κίνδυνος από μυτερά ράμφη ▸ Ερωδιοί, γερανοί και θαλασσοπούλια: σοβαρές κακώσεις στα μάτια και στο πρόσωπο. ▸ ΠΑΝΤΑ να φοριούνται προστατευτικά γυαλιά κατά τον χειρισμό αυτών των ειδών. ▸ Αρπακτικά πτηνά: τα νύχια αποτελούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο — συγκρατείτε πάντα σφικτά τα πόδια. ▸ Πτηνό που πιάστηκε από γάτα → ΑΜΕΣΗ κτηνιατρική εξέταση (κίνδυνος σηψαιμίας εντός 48 ωρών). |
Τα ημερόβια είδη αρπακτικών είναι πιο εύκολο να πιαστούν στο σκοτάδι. Δίχτυα ομίχλης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πτηνά παγιδευμένα σε κτίρια. Τα αρπακτικά παγιδευμένα σε κτίρια θα δραπετεύσουν τελικά από ανοιχτή πόρτα — η σύλληψη μόνο εάν προκαλούν πρόβλημα ή είναι τραυματισμένα.
Χειρισμός πτηνών
Εάν είναι δυνατόν, να εξετάζονται από απόσταση (μέσα στο κλουβί μεταφοράς), καθώς η συμπεριφορά και οι ζωτικές παράμετροι αλλάζουν μόλις χειριστούν. Ο χειρισμός να γίνεται σε σκοτεινό και ήσυχο χώρο.
• Μικρά στρουθιόμορφα: «Λαβή δακτυλιωτή» — ο αυχένας ανάμεσα στα δύο πρώτα δάκτυλα, το σώμα στην παλάμη.
• Περιστέρια: «Λαβή εκτροφέα»— σώμα στην παλάμη, πόδια πίσω ανάμεσα στα δάκτυλα.
• Μεγαλύτερα πτηνά: Ένα χέρι σε κάθε φτερό, κουβέρτα γύρω-γύρω. Κεφάλι συγκρατημένο από τον αυχένα ή με πετσέτα.
• Αρπακτικά: Σφικτή λαβή στα πόδια και πάνω από τα νύχια. Κεφάλι καλυμμένο.
Ο χειρισμός όλων των πτηνών να είναι σταθερός αλλά απαλός.
Μεταφορά πτηνών
Σε σύντομες αποστάσεις, τα περισσότερα πτηνά μπορούν να μεταφερθούν τυλιγμένα σε κουβέρτα/πετσέτα. Κύρια ανησυχία: υπερθέρμανση, ιδιαίτερα εάν το κεφάλι είναι καλυμμένο για παρατεταμένες περιόδους.
• Μικρά πτηνά: σκούροι υφασμάτινοι σάκοι ή μαξιλαροθήκες.
• Μικρά έως μεσαίου μεγέθους: ασφαλή σκούρα κουτιά ή κλουβιά μεταφοράς με οπές αερισμού. Η πόρτα να καλύπτεται με πετσέτα.
• Κύκνοι/χήνες: «σάκος κύκνου»(τσάντα ΙΚΕΑ) ή κουβέρτα σφικτά τυλιγμένη — αφήνει ελεύθερο τον αυχένα και το κεφάλι. Προσοχή: μπορεί να υπερθερμανθούν — η μεταφορά στο ελάχιστο.
• Μακροσκελή πτηνά (φοινικόπτερα, πελαργοί, τσικνιάδες κλπ.): κουτί/κλουβί αρκετά ψηλό ώστε να σταθούν. Ποτέ μη συγκρατείτε τα πόδια από κάτω — κίνδυνος παράλυσης.
• Πτηνά με κατάγματα φτερών/ποδιών: να ακινητοποιείται το προσβεβλημένο άκρο πριν τη μεταφορά. Εάν δεν είναι εφικτό, να τυλίγονται σε κουβέρτα (πόδια αρπακτικών να συμπεριλαμβάνονται).
4.6 Ερπετά και Αμφίβια
Κατά τον χειρισμό ερπετών και αμφιβίων, να θυμόμαστε ότι δεν μπορούν να ρυθμίσουν εσωτερικά τη θερμοκρασία τους και χρειάζονται εξωγενείς πηγές θερμότητας. Το δέρμα των αμφιβίων είναι ευάλωτο —να φοριούνται βρεγμένα γάντια.
| ⚠ Οχιά — Δηλητηριώδες είδος! ▸ Ιδιαίτερη προσοχή κατά τον χειρισμό. ▸ Απαιτούνται γάντζοι ή λαβίδες φιδιών — ΜΗΝ αγγίζετε με γυμνά χέρια. ▸ Η ταυτοποίηση του είδους πριν τη σύλληψη είναι απαραίτητη. ▸ Σε περίπτωση δαγκώματος: άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο. |
Οι σαύρες μπορούν να πιαστούν με γαντωμένα χέρια — αλλά μπορεί να δαγκώσουν. Πολλά είδη σαύρας μπορούν να αυτοτομήσουν την ουρά τους — η συγκράτηση να διατηρείται στο ελάχιστο.
Μεταφορά: πάνινος σάκος ή μαξιλαροθήκη, ή αεριζόμενο δοχείο. Για αμφίβια: να τοποθετηθεί υγρή βλάστηση για διατήρηση υγρασίας.
5. Πίνακας Οδηγιών Διάσωσης
Πίνακας 5 — Γενικές οδηγίες για το κοινό και τους Διασώστες ΠΟΔΑΖ κατά τη διάσωση τραυματισμένης άγριας πανίδας.
| Ομάδα ζώου | Κίνδυνος / Επικινδυνότητα* | Συμβουλές σύλληψης | Μεταφορά |
| Μικρά κοινά πτηνά | • Ελάχιστος • Θάνατος λόγω χειρισμού • Βλάβη στα φτερά, φτερώματα και άκρα | • Τυλίξτε ή μαζέψτε σε πανί/πετσέτα • Μικρό δίχτυ/απόχη | • Σκούρο κουτί με οπές αερισμού • Μαξιλαροθήκη |
| Μεσαίου μεγέθους πτηνά (περιστέρια, κουρούνες) | • Γρατζουνιές και δαγκώματα • Βλάβη στα φτερά, φτερώματα και άκρα | • Τυλίξτε ή μαζέψτε σε πανί/πετσέτα • Μικρό δίχτυ/απόχη | • Σκούρο κουτί με οπές αερισμού ή κλουβί μεταφοράς • Μαλακή επένδυση • Μπορεί να συγκρατηθεί σε πετσέτα για σύντομες μεταφορές |
| Υδρόβια πτηνά | • Δαγκώματα • Ερωδιοί/χαλκοκουρούνες χτυπούν στο πρόσωπο • Κύκνοι χτυπούν με τα φτερά • Βλάβη στα φτερά, φτερώματα και άκρα | • Αποτρέψτε επανεπαφή με νερό • Καλύψτε με μεγάλη πετσέτα/κουβέρτα τυλίγοντας το σώμα • Ακινητοποιήστε κεφάλι και άκρα | • Συγκρατήστε σε πετσέτα/κουβέρτα • Σάκος κύκνου (τσάντα ΙΚΕΑ) εάν υπάρχει • Σκούρο κουτί ή κλουβί μεταφοράς με οπές αερισμού |
| Αρπακτικά πτηνά (γεράκια, γερακίνες, κουκουβάγιες) | • Δαγκώματα και νύχια • Βλάβη στα φτερά, φτερώματα και άκρα | • Τυλίξτε σε πετσέτα/κουβέρτα • Αποτρέψτε το «πάτημα», κατόπιν συγκρατήστε το κεφάλι • Αφήστε τα νύχια να πιαστούν σε κάτι | • Σκούρο κουτί με οπές αερισμού ή κλουβί μεταφοράς • Για σύντομες μεταφορές σε πετσέτα με τα πόδια συγκρατημένα |
| Μικρά τρωκτικά | • Δαγκώματα • Αποδερμάτωση ουράς | • Τυλίξτε/μαζέψτε σε πανί ή χρησιμοποιήστε προσεκτικά γάντια | • Σκούρο πλαστικό κουτί με οπές αερισμού |
| Νυχτερίδες | • Δαγκώματα — κίνδυνος ιών (φορέστε πάντα γάντια) | • Φορέστε γάντια λατέξ • Μαζέψτε σε πανί/πετσέτα χωρίς άμεση επαφή | • Σκούρο κουτί με οπές αερισμού • Μαξιλαροθήκη |
| Κουνέλια και λαγοί | • Δαγκώματα και γρατζουνιές • Κλωτσιές με τα πίσω πόδια — κίνδυνος κατάγματος σπονδ. στήλης | • Τυλίξτε σε πανί/πετσέτα • Υποστηρίξτε τα πίσω άκρα • ΜΗΝ τα πιάνετε από τα αυτιά | • Σκούρο κουτί με οπές αερισμού ή κλουβί μεταφοράς • Μαλακή επένδυση |
| Σκαντζόχοιροι | • Τραυματισμός από αγκάθια • Κίνδυνος ringworm | • Χοντρά γάντια ή χοντρή πετσέτα • Μπορούν να κουλουριαστούν — αφήστε τους να χαλαρώσουν | • Σκούρο κουτί με οπές αερισμού |
| Σκίουροι και μικρά μουστελίδια | • Δαγκώματα και γρατζουνιές • Αποδερμάτωση ουράς (σκίουροι) | • Δίχτυ/απόχη ή χοντρά γάντια (μπορεί να δαγκώσουν διαμέσου) | • Σκούρο κουτί ή πλαστικό κλουβί μεταφοράς με οπές αερισμού |
| Αλεπούδες | • Δαγκώματα χωρίς προειδοποίηση • Γρατζουνιές | • Προσεγγίστε με προσοχή • Απόχες μακριάς λαβής ή συλλήπτης με βρόχο • Καλύτερα να χειρίζονται ειδικοί | • Κάδος με καπάκι ή χοντρός σάκος • Κλουβί σύνθλιψης/pet carrier |
| Ασβοί | • Ισχυρά δαγκώματα και γρατζουνιές | • Προσεγγίστε με προσοχή • Ελέγξτε επίπεδο συνείδησης πριν αγγίξετε • Καλύτερα να χειρίζονται ειδικοί | • Κάδος με καπάκι ή χοντρός σάκος • Κλουβί σύνθλιψης |
| Ελάφια | • Τραυματισμός από κέρατα, δόντια και οπλές • Πανικός και απρόβλεπτη συμπεριφορά | • Καλύψτε κεφάλι, πόδια και άκρα • Δεθείτε τα πόδια εάν χρειαστεί • Ζητήστε ειδικό για μεγαλύτερα ελάφια | • Μην μεταφέρετε χωρίς βοήθεια ειδικού • Μπορεί να χρειαστεί κατακοίμηση |
| Ερπετά και αμφίβια | • Δαγκώματα (οχιά — δηλητηριώδης!) • Βλάβη δέρματος αμφιβίων • Αυτοτομία ουράς σαυρών • Βουφοτοξίνη (φρύνοι) | • Σαύρες: γαντωμένα χέρια • Φίδια: γάντζοι/λαβίδες — η ταυτοποίηση είδους είναι απαραίτητη • Αμφίβια: βρεγμένα γάντια | • Πάνινος σάκος ή μαξιλαροθήκη σε αεριζόμενο δοχείο • Υγρασία για τα αμφίβια |
| Θαλάσσια θηλαστικά (φώκιες, δελφίνια) | • Δαγκώματα (φώκιες) • Μεγάλα, δυνατά ζώα | • Ζητήστε αμέσως βοήθεια (Mom: 2105222888, Αρίων, Λιμενικό) | • Μην μεταφέρετε χωρίς βοήθεια ειδικού |
* Για όλα τα είδη, οι ζωονόσοι αποτελούν δυνητικό κίνδυνο. Φορέστε πάντα γάντια και τηρείτε καλή υγιεινή.
6. Υγεία και Ασφάλεια
6.1 Για Διασώστες ΠΟΔΑΖ
Τα τραυματισμένα άγρια ζώα θα προσπαθήσουν συχνά να δραπετεύσουν, ιδιαίτερα καθώς αρχίζουν να ανακάμπτουν, και είναι πιθανό να δαγκώσουν, να ραμφίσουν, να γρατζουνίσουν και να κλωτσήσουν. Πρέπει να δίνεται προσοχή στον εξοπλισμό, στα ατομικά μέσα προστασίας και στους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν κατά τον χειρισμό.
| Οδοί μετάδοσης ζωονόσων ▸ Άμεση επαφή με δέρμα (π.χ. ψύλλοι, ακάρεα, ringworm) ▸ Άμεση επαφή με κόπρανα, αίμα, ούρα ή άλλες εκκρίσεις ▸ Εισπνοή αερολυμάτων ▸ Τραύματα από δαγκώματα και γρατζουνιές με πιθανή εμβολιασμό παθογόνων |
| Μέτρα προστασίας ▸ Κατάλληλη αξιολόγηση κινδύνου πριν από κάθε επέμβαση ▸ Χρήση γαντιών (λατέξ + δερμάτινα ανάλογα με το είδος) ▸ Προστατευτική ενδυμασία και μάσκα προσώπου όταν απαιτείται ▸ Καλή υγιεινή χεριών κατά τη διάρκεια και μετά τη διάσωση ▸ Ενημέρωση εμβολιαστικού ιστορικού (τέτανος, λύσσα για νυχτερίδες) ▸ Άμεση αναζήτηση ιατρικής συμβουλής σε περίπτωση δαγκώματος/γρατζουνιάς |
6.2 Για ΚΕΠΕΑΠ και Κτηνιατρεία
Τα κέντρα αποκατάστασης, τα κέντρα διάσωσης και τα κτηνιατρεία που δέχονται τραυματισμένα άγρια ζώα πρέπει να αναπτύξουν αξιολογήσεις κινδύνου και κατάλληλους κώδικες πρακτικής. Αυτές οι αξιολογήσεις θα πρέπει να επανεξετάζονται τακτικά και να είναι άμεσα διαθέσιμες σε όλο το προσωπικό.
7. Χρήσιμες Επαφές
| Οργανισμός | Τηλέφωνο | Ειδικότητα |
| Mom | 210 522 2888 | Μεσογειακή Φώκια |
| ΑΡΙΩΝ | 6945531850, 6945644994 | Δελφίνια & φάλαινες |
| Λιμενικό Σώμα | 108 | Θαλάσσια περιστατικά |
| ΑΡΧΕΛΩΝ | 2108944444, 6941511511 | Θαλάσσιες χελώνες |
| ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ | 22386041500 | Αρκούδες, λύκοι, ελάφια |
| ΑΝΙΜΑ | 2109510075, 6972664675 | Γενική άγρια ζωή, πουλιά |
| ΑΛΚΥΟΝΗ | 6944741616 | Υδρόβια πτηνά, θαλασσοπούλια |
| ΔΡΑΣΗ για την ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ | 6979914852 | Γενική άγρια ζωή, πουλιά |
ΠΟΔΑΖ — Προσκοπική Ομάδα Διάσωσης Άγριας Ζωής | Μάιος 2026
Το παρόν άρθρο βασίζεται στο BSAVA Manual of Wildlife Casualties (2η έκδ.), Mullineaux& Keeble, ©BSAVA 2016, και έχει προσαρμοστεί για την ελληνική πραγματικότητα από τον Θεόδωρο Μπένο Πάλμερ για την ΠΟΔΑΖ.