Η διάσωση τραυματισμένων υδρόβιων & παρυδάτιων πτηνών αποτελεί μία από τις πιο απαιτητικές αποστολές ενός Διασώστη Άγριας Ζωής. Πάπιες, χήνες, κύκνοι, ερωδιοί, βουτηχτάρια και άλλα υδρόβια πτηνά ή οι νεοσσοί τους παρουσιάζουν ιδιαίτερες προκλήσεις τόσο κατά τη σύλληψη όσο και κατά τον ασφαλή περιορισμό τους. Το παρόν κείμενο αποτελεί ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό οδηγό που καλύπτει κάθε φάση της επιχείρησης: από την προετοιμασία και τον εξοπλισμό, έως τις ειδικές τεχνικές σύλληψης ανά είδος και τις οδηγίες ασφαλούς περιορισμού και μεταφοράς.

1. Ασφάλεια Διασώστη — Πρώτη Προτεραιότητα

Η πρώτη και απόλυτη προτεραιότητα σε κάθε επιχείρηση διάσωσης παρυδάτιου πτηνού είναι η δική σας ασφάλεια. Πριν πλησιάσετε οποιοδήποτε ζώο, πρέπει να κατανοήσετε τους κινδύνους που ενέχει και να είστε κατάλληλα προετοιμασμένοι.

Το κύριο μέσο άμυνας για τις περισσότερες πάπιες και χήνες είναι το ράμφος τους. Αν και συχνά θα προσπαθήσουν να σας δαγκώσουν, συνήθως δεν προκαλούν σοβαρό πόνο ή τραυματισμό. Να θυμάστε ότι ακόμη και ένα άρρωστο ή τραυματισμένο πουλί θα κάνει ό,τι μπορεί για να αμυνθεί, καθώς δεν αντιλαμβάνεται ότι προσπαθείτε να το βοηθήσετε. Αυτό είναι φυσικό αμυντικό ένστικτο και δεν πρέπει να σας εκπλήσσει ή να σας αποθαρρύνει.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τις χήνες και τους κύκνους.  Αυτά τα μεγαλύτερα πτηνά διαθέτουν ένα ισχυρό αμυντικό «κρυμμένο όπλο»: την άλουλα ή νόθο πτέρυγα, η οποία βρίσκεται στο μέσον του φτερού και αποτελείται από σκληρά, πυκνά φτερά. Με ένα δυνατό χτύπημα του πτερυγίου μπορούν να σας προκαλέσουν κόψιμο και πληγή με αιμορραγία. Εάν το χτύπημα εστιαστεί στο κεφάλι ή στο πρόσωπό σας, οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρότερες.

Τα μεγάλα καλοβατικά πτηνά — ερωδιοί, τσικνιάδες, πελαργόμορφα και γερανόμορφα — αποτελούν τα πιο επικίνδυνα κατά τη διαδικασία σύλληψης. Είναι εξελικτικά προσαρμοσμένα να επιτίθενται θανατηφόρα σε ψάρια, αμφίβια και φίδια. Διαθέτουν μακρύ λαιμό, μεγάλα πόδια και αιχμηρό ράμφος που μπορεί να σας φτάσει εκεί που δεν το περιμένετε. Είναι πολύ πιθανό να σας τραυματίσουν προτού καν τα αγγίξετε. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι υποχρεωτική η χρήση γαντιών και ειδικών γυαλιών προστασίας που καλύπτουν από όλα τα σημεία— τα απλά γυαλιά ηλίου δεν προσφέρουν καμία ουσιαστική προστασία και κινδυνεύετε να τυφλωθείτε.

Τέλος, όταν εργάζεστε κοντά σε υγρότοπους, ποτάμια ή λίμνες, να είστε πάντα σε επαγρύπνηση για μαλακό έδαφος και λάσπη. Μπορεί να κολλήσετε και να χρειαστείτε διάσωση εσείς οι ίδιοι. Ποτέ μην εργάζεστε μόνοι σε τέτοιες συνθήκες — πάντα με ομάδα.

2. Προετοιμασία και Εξοπλισμός

Πριν επιχειρήσετε τη σύλληψη, είναι απαραίτητο να συγκεντρώσετε τον κατάλληλο εξοπλισμό. Η σωστή προετοιμασία αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχίας και μειώνει τον κίνδυνο τραυματισμού τόσο για εσάς όσο και για το πτηνό.

2.1 Προσωπικός Προστατευτικός Εξοπλισμός

•          Γάντια κηπουρικής ή ανθεκτικά γάντια εργασίας — απαραίτητα για όλες τις περιπτώσεις.

•          Ειδικά γυαλιά προστασίας (ολικής κάλυψης) — υποχρεωτικά για καλοβατικά πτηνά και βουτηχτάρια.

•          Ανθεκτικά ρούχα που δεν εκτίθενται εύκολα σε δαγκώματα ή χτυπήματα.

•          Κατάλληλα υποδήματα, κατά προτίμηση γαλότσες.

2.2 Δοχείο Μεταφοράς

Το δοχείο μεταφοράς πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προδιαγραφές για να εξασφαλίσει την ασφάλεια του πτηνού:

•          Αρκετά μεγάλο ώστε να χωρά άνετα το πουλί χωρίς να συνωστίζεται — ένα μεγάλο χαρτόκουτο είναι ιδανικό.

•          Εσωτερική επένδυση από υλικό που δεν γλιστράει και δεν ξεφτίζει (π.χ. πετσέτα ή μη ολισθηρό χαλάκι).

•          Επαρκείς οπές αερισμού στα πλαϊνά και στο καπάκι.

•          Επίπεδο και συμπαγές καπάκι (χαρτόνι ή κόντρα πλακέ) που καλύπτει πλήρως το άνοιγμα.

•          Μέσα στερέωσης καπακιού: κολλητική ταινία, ελαστικός ιμάντας, σπάγκος ή συνδυασμός τους.

•          Αποφύγετε τα συρμάτινα κλουβιά, καθώς μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή ζημιά στα φτερά του ζώου.

2.3 Επιπλέον Εξοπλισμός

•          Ύφασμα, σεντόνι ή πετσέτα αρκετά μεγάλη ώστε να σκεπάζει ολόκληρο το πτηνό.

•          Επίπεδο κομμάτι χαρτονιού για χρήση ως «κάλυμμα βάσης» κατά το κλείσιμο του δοχείου.

•          Κατάλληλη τροφή για την προσέλκυση εξοικειωμένων πτηνών.

•          Για επιχειρήσεις σε νερό:  σχοινιά, προειδοποιητική ταινία, και ενδεχομένως βάρκα ή κανό (χρήση σωσίβιου γιλέκου).

Σημαντικό: Πριν ξεκινήσετε την επιχείρηση, καταγράψτε το ακριβές σημείο εύρεσης του πτηνού. Αυτή η πληροφορία είναι απαραίτητη για την επανένταξή του στο φυσικό του περιβάλλον αργότερα.

3. Γενικές Αρχές Σύλληψης

Ανεξάρτητα από το είδος του πτηνού και τη μέθοδο σύλληψης που θα επιλεγεί, ισχύουν ορισμένες γενικές αρχές που πρέπει να τηρούνται πάντα:

•          Χρειάζονται πάντα περισσότερα από ένα άτομα για ασφαλή σύλληψη παρυδάτιου πτηνού. Δύο άτομα είναι ελάχιστο. Για σύλληψη στο νερό ή για μεγάλα, επιθετικά πτηνά χρειάζονται πολύ περισσότεροι.

•          Μην τρέχετε κυνηγώντας το πτηνό. Στόχος είναι να κουράσετε το πτηνό διατηρώντας τη δική σας ενέργεια. Το πτηνό πρέπει να εξαντληθεί πριν από εσάς.

•          Κινείστε αργά και ήρεμα. Οι απότομες κινήσεις τρομάζουν το πτηνό και κάνουν τη σύλληψη δυσκολότερη.

•          Μην πιάσετε το πτηνό από τον λαιμό, τα φτερά ή τα πόδια — μπορεί να του προκαλέσετε πρόσθετο τραυματισμό.

•          Τα δίχτυα δεν είναι συνιστώμενη μέθοδος για πάπιες: τα πτηνά τρομάζουν με τη θέα τους και απομακρύνονται ταχύτατα.

•          Ελέγξτε προσεκτικά το περιβάλλον πριν ξεκινήσετε: εντοπίστε τις διαδρομές διαφυγής του πτηνού και σχεδιάστε πώς να τις αποκόψετε.

•          Αν το πτηνό βρίσκεται κοντά σε νερό, πλησιάστε από την πλευρά του νερού όπου είναι δυνατόν, τοποθετώντας τον εαυτό σας μεταξύ πτηνού και νερού για να αποκόψετε την κύρια διαδρομή διαφυγής.

4. Τεχνικές Σύλληψης

4.1 Μέθοδος «Καπακώματος» με Δοχείο (Box-Over)

Η μέθοδος αυτή θεωρείται η πιο συνιστώμενη για πάπιες και μεσαίου μεγέθους παρυδάτια πτηνά. Είναι επίσης η ενδεδειγμένη μέθοδος για ερωδιούς, τσικνιάδες και καλοβατικά. Εφαρμόζεται ως εξής:

1.         Πλησιάστε αργά το ζώο κρατώντας το δοχείο μεταφοράς μπροστά σας — το δοχείο λειτουργεί και ως ασπίδα προστασίας από πιθανά χτυπήματα ράμφους.

2.         Μόλις φτάσετε αρκετά κοντά, τοποθετήστε το δοχείο απαλά από πάνω του όσο πιο γρήγορα μπορείτε, καλύπτοντάς το πλήρως.

3.         Σύρετε προσεκτικά ένα επίπεδο κομμάτι χαρτονιού κάτω από το δοχείο και το πτηνό, ώστε να δημιουργήσετε βάση.

4.         Στερεώστε το καπάκι καλά και γυρίστε το δοχείο αργά και ήπια σε όρθια θέση.

5.         Ασφαλίστε το καπάκι με ταινία ή σπάγκο.

4.2 Μέθοδος Υφάσματος ή Πετσέτας

Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται εναλλακτικά ή συμπληρωματικά, ιδίως σε περιπτώσεις που δεν μπορεί να εφαρμοστεί το καπάκωμα με κουτί:

1.         Πλησιάστε αργά το πτηνό από πίσω, κρατώντας μια πετσέτα ή μεγάλο ύφασμα (σεντόνι)απλωμένη μπροστά σας.

2.         Όταν βρεθείτε αρκετά κοντά, πετάξτε την πετσέτα προσπαθώντας να σκεπάσετε πλήρως το ζώο.

3.         Μέσα από το ύφασμα (φορώντας γάντια), συγκρατήστε απαλά τα φτερά του πάνω στο σώμα του, με το κεφάλι στραμμένο μακριά σας.

4.         Σηκώστε το προσεκτικά και τοποθετήστε το στο δοχείο μεταφοράς.

5.         Μπορείτε να αφήσετε την πετσέτα μέσα στο δοχείο μαζί με το πτηνό για επιπλέον ηρεμία.

Για πτηνά με μακρύ λαιμό και αιχμηρό ράμφος (ερωδιοί, τσικνιάδες, βουτηχτάρια): μόλις το πτηνό σκεπαστεί με την κουβέρτα, ο πρώτος Διασώστης πρέπει να πιάσει και να κρατήσει σταθερά το ράμφος μέσα από το ύφασμα. Ο δεύτερος Διασώστης σηκώνει το σώμα. Ο πρώτος ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΦΗΣΕΙ ΤΟΡΑΜΦΟΣ μέχρι το πτηνό να τοποθετηθεί μέσα στο δοχείο και τα καπάκια να είναι σχεδόν κλειστά.

4.3 Μέθοδος Καθοδήγησης μέσα στο Δοχείο

Αυτή η εναλλακτική τεχνική είναι χρήσιμη όταν το πτηνό είναι εξοικειωμένο με ανθρώπους ή όταν η σωματική επαφή δεν είναι εφικτή αμέσως:

1.         Τοποθετήστε το δοχείο μεταφοράς στο πλάι δίπλα στο πτηνό με ανοιχτά καπάκια.

2.         Καθοδηγήστε απαλά το πτηνό μέσα με τη βοήθεια μιας σκούπας ή, αν απαιτείται, ανασηκώστε τομε φτυάρι.

3.         Μόλις μπει μέσα, καλύψτε αμέσως το δοχείο.

4.         Ασφαλίστε το καπάκι και επαναφέρετε το δοχείο σε όρθια θέση.

5.         Εάν η πάπια είναι εξοικειωμένη με ανθρώπους: χρησιμοποιήστε κατάλληλη τροφή για να την προσελκύσετε. Καθίστε στο έδαφος, κερδίστε την εμπιστοσύνη της και περιμένετε υπομονετικά. Θα έχετε μόνο μία ευκαιρία — μόλις το πτηνό αντιληφθεί τη σύλληψη, δεν θα ξαναπλησιάσει.

4.4 Σύλληψη Πτηνού με τα Χέρια στη Στεριά

Όταν το πτηνό βρίσκεται ήδη κοντά σας και απαιτείται άμεση σύλληψη με τα χέρια:

•          Τοποθετήστε τα χέρια σας (με γάντια) επάνω από τα φτερά του πτηνού και πολύ απαλά σπρώξτε το προς το έδαφος, ακινητοποιώντας τα φτερά.

•          Μόλις έχετε τα φτερά υπό έλεγχο, ο δεύτερος Διασώστης πλησιάζει και ρίχνει πετσέτα πάνω στο κεφάλι του πτηνού.

•          Ανασηκώστε το πτηνό με προσοχή, κρατώντας τις φτερούγες σταθερά πάνω στο σώμα.

•          Τοποθετήστε το μέσα στο χαρτόκουτο με τα καπάκια ανοιχτά.

•          Μόλις το πτηνό ακουμπήσει στον πάτο, ζητήστε από τον δεύτερο Διασώστη να κλείσει προσεκτικά τα καπάκια.

•          Μην αφήσετε το πτηνό από τα χέρια σας μέχρι τα καπάκια να είναι σχεδόν κλειστά. Στη συνέχεια ο δεύτερος Διασώστης ασφαλίζει το κουτί με ταινία και σπάγκο.

5. Σύλληψη στη Στεριά — Οργανωμένη Επιχείρηση

Όταν το πτηνό είναι επιφυλακτικό και κινείται ελεύθερα στη στεριά, απαιτείται οργανωμένη ομαδική επιχείρηση. Απαραίτητη είναι η προσεκτική μελέτη της περιοχής πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε κίνηση.

Στόχος είναι να περιοριστεί το πτηνό σε μια «παγίδα» —κλειστό ή ημίκλειστο χώρο. Ένα κενό γκαράζ, αχυρώνας ή περιφραγμένη αυλή μπορεί να χρησιμεύσει ως τέτοιος χώρος. Τα άτομα της ομάδας σχηματίζουν ημικύκλιο, κρατώντας κουβέρτες ή σεντόνια μεταξύ τους για να δημιουργήσουν έναν «ορατό τοίχο» που το πτηνό πιστεύει ότι δεν μπορεί να διαπεράσει. Ένα άτομο με δύο απλωμένα σεντόνια σε μακριά ραβδιά (σκουπόξυλα ή καλάμια) μπορεί να αναπληρώσει αρκετά άτομα.

Πρέπει να αποφύγετε να καταδιώκετε το πτηνό προς το νερό ή σε επικίνδυνες περιοχές. Κινηθείτε αργά και υπομονετικά, επιτρέποντας στο πτηνό να κουραστεί σταδιακά. Θυμηθείτε: η υπομονή και η διατήρηση της δικής σας ενέργειας είναι τα πιο σημαντικά εργαλεία.

6. Σύλληψη στο Νερό

Η σύλληψη παρυδάτιου πτηνού που βρίσκεται μέσα στο νερό είναι από τις πιο δύσκολες επιχειρήσεις. Ακόμη και τραυματισμένα πτηνά που δεν μπορούν να πετάξουν, να τρέξουν ή να κολυμπήσουν κανονικά, θα καταφύγουν στο νερό ως τελευταίο αμυντικό καταφύγιο. Σκοπός είναι να παρασύρετε το πτηνό σταδιακά προς τη στεριά, όπου μπορείτε να εφαρμόσετε τις τεχνικές που περιεγράφηκαν.

6.1 Σε Μικρή Λίμνη ή Ρηχά Νερά

Όταν το εύρος της λίμνης είναι αρκετά μικρό ώστε να «γεφυρωθεί» με πετονιά ψαρέματος ή σχοινί:

•          Τοποθετήστε τουλάχιστον 4 άτομα στα 4 σημεία του ορίζοντα γύρω από τη λίμνη.

•          Δημιουργήστε έναν «σταυρό» στη λίμνη χρησιμοποιώντας πετονιά ψαρέματος, σχοινιά ή προειδοποιητική ταινία.

•          Κρατήστε τα σχοινιά περίπου μισό μέτρο πάνω από την επιφάνεια του νερού.

•          Κινείτε τον «σταυρό» συντονισμένα, αναγκάζοντας σταδιακά το πτηνό να μετακινείται προς την ακτή.

•          Όταν το πτηνό αντιδράσει και βουτήξει ή πηδήξει, επαναλάβετε υπομονετικά τη διαδικασία.  Ορισμένες πάπιες εγκαταλείπουν γρήγορα το νερό, άλλες αντιστέκονται. Σε κάθε περίπτωση, η υπομονή είναι το κλειδί.

6.2 Σε Μεγάλη Λίμνη ή Βαθιά Νερά

Σε μεγαλύτερες εκτάσεις νερού, χρησιμοποιήστε βάρκα, κανό ή οποιοδήποτε διαθέσιμο πλεούμενο — ακόμη και τηλεκατευθυνόμενο βαρκάκι — για να αναγκάσετε το πτηνό να κατευθυνθεί προς τη μεριά που σας βολεύει. Με δύο ή περισσότερα πλεούμενα μπορείτε να εφαρμόσετε την τεχνική με τα σχοινιά και τις ταινίες όπως περιγράφηκε παραπάνω. Μόλις το πτηνό βγει στη στεριά, πρέπει να είναι έτοιμη η ομάδα σύλληψης που περιμένει.

7. Ειδικές Οδηγίες ανά Είδος Πτηνού

7.1 Πάπιες

Οι πάπιες παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις όταν τραυματίζονται: ακόμη και αν δεν μπορούν να πετάξουν, να τρέξουν ή να κολυμπήσουν κανονικά, θα καταφύγουν στο νερό για να αποφύγουν τη σύλληψη. Για εξοικειωμένες πάπιες, η προσέγγιση με τροφή είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος.  Εφαρμόστε τις τεχνικές χεριού ή καπακώματος με κουτί όπως περιγράφηκε. Ηbox-over είναι η ιδανική μέθοδος εγκιβωτισμού.

7.2 Χήνες και Κύκνοι

Χήνες και κύκνοι συλλαμβάνονται με παρόμοιες τεχνικές με τις πάπιες, αλλά λόγω μεγέθους και ισχύος απαιτούν πάντα δύο τουλάχιστον Διασώστες.  Η επικίνδυνη άλουλα (νόθος πτέρυγα) μπορεί να προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό. Η χρήση κουβέρτας με δύο άτομα είναι η πιο ασφαλής επιλογή. Για τον εγκιβωτισμό τους, η μέθοδος box-over είναι η καλύτερη. Δεν μπορούν να συλληφθούν μόνο με τα χέρια, όπως γίνεται με μικρότερες πάπιες.

7.3 Ερωδιοί, Τσικνιάδες και Καλοβατικά Πτηνά

Τα μεγάλα καλοβατικά πτηνά αποτελούν την πιο επικίνδυνη κατηγορία για τον Διασώστη. Η ενδεδειγμένη μέθοδος είναι το καπάκωμα με κουτί, πλησιάζοντας από μπροστά με το κουτί ανάμεσα στον Διασώστη και το πτηνό.  Εναλλακτικά, χρησιμοποιήστε κουβέρτα με δύο Διασώστες, εφοδιασμένους με ειδικά γυαλιά και γάντια. Ο πρώτος δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αφήσει το ράμφος κατά τον εγκιβωτισμό. Θυμηθείτε: ποτέ μην κινδυνεύετε — η ακεραιότητά σας είναι πάντα σημαντικότερη.

7.4 Βουτηχτάρια

Τα βουτηχτάρια είναι παρυδάτια πτηνά που ψαρεύουν στο νερό με μακρύ λαιμό και αιχμηρό ράμφος. Ισχύουν οι ίδιες προφυλάξεις ασφαλείας με τα καλοβατικά (γάντια, ειδικά γυαλιά). Η σύλληψή τους είναι σχετικά ευκολότερη, αλλά επειδή η κατασκευή του σώματός τους δεν τους επιτρέπει να περπατήσουν, η σύλληψη πρέπει να γίνει μέσα ή πολύ κοντά στο νερό.

8. Ασφαλής Περιορισμός μετά τη Σύλληψη

Αφού το πτηνό βρεθεί με ασφάλεια μέσα στο δοχείο μεταφοράς, η φάση του περιορισμού ξεκινά. Ο στόχος είναι να διατηρήσετε το ζώο ήρεμο, να ελαχιστοποιήσετε το στρες και να το μεταφέρετε στη φροντίδα ειδικών το συντομότερο δυνατό.

8.1 Περιβάλλον Περιορισμού

•          Τοποθετήστε το δοχείο σε ήσυχο και σκοτεινό περιβάλλον αμέσως μετά τη σύλληψη.

•          Αν το δοχείο δεν έχει συμπαγή τοιχώματα (π.χ. είναι χαρτόκουτο με τρύπες), καλύψτε το εξωτερικά με ελαφρύ ύφασμα ή κουβέρτα για να μειώσετε τα οπτικά ερεθίσματα.

•          Διατηρήστε το δοχείο σε σταθερή, επίπεδη επιφάνεια.

•          Αποφύγετε τη μουσική, τις δυνατές φωνές και κάθε περιττό θόρυβο στο χώρο.

8.2 Τι ΔΕΝ πρέπει να κάνετε

Μην ταΐσετε το πτηνό. Αυτό είναι κρίσιμο: τα περισσότερα τραυματισμένα πτηνά είναι ήδη αφυδατωμένα και εξαντλημένα. Η παροχή τροφής πριν σταθεροποιηθεί η κατάστασή τους μπορεί να αποβεί μοιραία. Μόνο εκπαιδευμένοι χειριστές γνωρίζουν πότε και πώς να δώσουν τροφή ή υγρά.

9. Μεταφορά και Παράδοση στους Ειδικούς

Εάν δεν έχετε ήδη επικοινωνήσει με ειδικό κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, απευθυνθείτε άμεσα σε κέντρο περίθαλψης άγριας ζωής. Καλό είναι οι ιδιώτες να μεταφέρουν το ζώο σε εξειδικευμένο φροντιστή εντός 24 ωρών.  Όμως η αρχή είναι απλή: όσο πιο γρήγορα λάβει φροντίδα το πτηνό, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες επιτυχούς ανάρρωσης.

Κατά τη μεταφορά, διατηρήστε ήσυχο περιβάλλον: απενεργοποιήστε τη μουσική, μιλάτε χαμηλόφωνα και αποφύγετε τα απότομα φρεναρίσματα και τις στροφές. Μην ανοίγετε το δοχείο κατά τη διάρκεια της μεταφοράς. Παραδώστε στους ειδικούς και την καταγεγραμμένη πληροφορία για το σημείο εύρεσης του πτηνού.

10. ΔΙΑΣΩΣΗ ΝΕΟΣΣΩΝ ΠΑΡΥΔΑΤΙΩΝ ΠΤΗΝΩΝ

Η διάσωση νεοσσών παρυδάτιων πτηνών — νεοσσών πάπιας, χηνών κλπ— απαιτεί ιδιαίτερη γνώση και προσοχή. Οι μισοί ορφανοί νεοσσοί που φτάνουν κάθε χρόνο στα κέντρα περίθαλψης, οφείλεται σε «καλοπροαίρετη» παρέμβαση ανθρώπων που χώρισαν τους νεοσσούς από τη μητέρα τους. Η καλύτερη πιθανότητα επιβίωσης ενός νεοσσού είναι πάντα μαζί με τον γονέα του. Για αυτόν τον λόγο, η πρώτη ενέργεια του Διασώστη πρέπει να είναι η αξιολόγηση της κατάστασης και όχι η άμεση σύλληψη.

10.1 Τι είναι οι νεοσσοί πάπιας και χηνών — Βασικά Χαρακτηριστικά

Οι νεοσσοί πάπιας και χηνών ανήκουν στην κατηγορία των "πρώιμων" νεοσσών (precocial). Αυτό σημαίνει ότι λίγο μετά την εκκόλαψη είναι ήδη ικανά να κινηθούν, να κολυμπούν και να τραφούν μόνα τους.  Όλα όμως εξαρτώνται από τον γονέα τους για την προστασία από αρπακτικά, για τη θερμότητα και για την εκπαίδευσή τους στο περιβάλλον. Η μητέρα πρέπει πάντα να είναι μαζί τους. Για τις χήνες, συνήθως και ο πατέρας είναι παρών.

Εξωτερικά, οι νεοσσοί καλύπτονται από άφθονο πούπουλο — αυτό μπορεί να είναι κίτρινο, καφέ, πράσινο, μαύρο ή λευκό, ανάλογα με το είδος. Μια χρήσιμη πρακτική διάκριση: αν ο νεοσσός εμφανίζεται να έχει σαν μαλλιά αραιά, είναι νεοσσός που ακόμα χρειάζεται τη μητέρα του. Αν αρχίζει να εμφανίζει κανονικά φτερά, μπορεί να είναι ήδη αρκετά ώριμο ώστε να επιβιώνει μόνο — σε αυτή την περίπτωση, επικοινωνήστε με Κέντρο διάσωσης πριν αποφασίσετε αν χρειάζεται παρέμβαση.

Μύθος και Αλήθεια: Είναι γνωστός μύθος ότι αν αγγίξετε νεοσσό, οι γονείς του θα το εγκαταλείψουν: δεν ισχύει, τα πτηνά είναι άριστοι γονείς — το μόνο που θέλουν είναι να τους επιστρέψουν το νεοσσό τους. Επίσης, η μητέρα πάπιας συχνά φωλιάζει μακριά από το νερό και οδηγεί τους νεοσσούς σε αυτό αμέσως μετά την εκκόλαψη. Αν δείτε μία μητέρα με τους νεοσσούς της να ταξιδεύει, αφήστε την να ακολουθεί την διαδρομή της χωρίς να την ενοχλείτε: ο χωρισμός από τη μητέρα μπορεί να αποβεί μοιραίος.

10.2 Αξιολόγηση κατάστασης — Χρειάζεται βοήθεια ή όχι;

Η πρώτη ενέργεια όταν βρείτε νεοσσό παρυδάτιου πτηνού είναι να παρατηρήσετε προσεκτικά εάν χρειάζεται πραγματικά παρέμβαση. Ένας νεοσσόςπου εμφανίζει κάποια από τα παρακάτω σημεία χρειάζεται άμεση ιατρική φροντίδα:

•          Εμφανή τραύματα ή αίμα στο σώμα.

•          Επαφή με γάτα — ακόμη και αν δεν υπάρχουν εμφανή τραύματα, αυτό αποτελεί ιατρικό επείγον.

•          Δεν μπορεί να ισορροπήσει όταν βρίσκεται ανάσκελα ή στο πλάι.

•          Δεν μπορεί να σταθεί, να περπατήσει ή να τρέξει.

•          Είναι καλυμμένο με έντομα ή παράσιτα.

•          Είναι κρύο στην αφή.

•          Είναι νωθρό, άτονο, "νυστάζει" και δεν αντιδρά όταν το πλησιάζετε.

10.3 Έλεγχος γονικής παρουσίας — Τι κάνω αν βρω νεοσσό;

Όταν βρείτε νεοσσό σε επικίνδυνη περίσταση, ή φαινομενικά τραυματισμένο, το πρώτο βήμα είναι να κοιτάξετε γύρω: είναι οι γονείς κοντά;  Ένας υγιής και ενεργός νεοσσός που απλώς βρέθηκε πεσμένο σε λάκκο ή πεζοδρόμιο και η οικογένεια είναι άμεσα εκεί, μπορείτε απλώς να το επανενώσετε. Αν όμως ο νεοσσός δεν μπορεί να κρατήσει τον ρυθμό της οικογένειας, ή η οικογένεια το αγνοεί, ή δεν μπορείτε να επανενώσετε, τότε απευθυνθείτε σε ειδικό άμεσα.

Σημαντικό: Μην επιχειρήσετε να εντάξετε νεοσσό σε οικογένεια με νεοσσούς παρόμοιας ηλικίας που δεν τα γνωρίζει. Οι ενήλικες πάπιες συχνά σκοτώνουν νεοσσούς που δεν είναι δικοί τους. Οι χήνες μπορεί να αποδεχθούν ή να απορρίψουν νέους νεοσσούς.

10.4 Αντιμετώπιση τραυματισμένου ή ορφανού νεοσσού

Όταν ένας νεοσσός χρειάζεται άμεση φροντίδα, τοποθετήστε τον αμέσως σε χαρτόκουτο αρκετά μεγάλο ώστε να κινείται ελεύθερα, με μαλακή πετσέτα ή μπλούζα στον πάτο. Ακόμη και σε ζεστή μέρα ή εσωτερικού χώρου, οι νεοσσοί κινδυνεύουν να υποθερμανθούν. Γι’ αυτό, είναι απαραίτητο να τους παρέχετε πρόσθετη θερμότητα, χρησιμοποιώντας ένα από τα ακόλουθα:

•          Κάλτσα γεμάτη με ξηρό άψητο ρύζι και ζεσταμένη σε μικροκύματα, τυλιγμένη σε πετσέτα.

•          Μπουκάλι ή βάζο με νερό ζεστό, τυλιγμένο σε πετσέτα ή μαντίλι.

•          Ηλεκτρικό θερμαντήρα (ρυθμισμένο στην χαμηλότερη θερμοκρασία) τοποθετημένο κάτω από το μισό του κουτιού.

Για νεοσσό που βρίσκεται ακόμα σε φυσιολογική κατάσταση(ενεργό και δραστήριο) που απλώς βρέθηκε ορφανό, μπορείτε προσωρινά να του παρέχετε ένα βαθύ πιατάκι (σαν καπάκι βάζου) με λίγο νερό και ψιλοκομμένο χαμομήλι, τριφύλλι ή γκαζόν ψιλοκομμένο πάνω του. Αυτό είναι το μόνο που μπορείτε να δώσετε πριν αποφασιστεί η ειδική μεταχείριση. Μην δώσετε καμία άλλη τροφή και ποτέ μην το αναγκάζετε να πιεί νερό με το ζόρι. Ακόμη και αν πρόκειται για υδρόβια πτηνό, ένα βαθύ πιατάκι νερού μπορεί να το βρέξει και να το οδηγήσει σε υποθερμία — κάτι που είναι θανατηφόρο. Ένα ανοικτό πιατάκι με λίγο νερό που δεν διατρέχει κίνδυνο και με ψιλοκομμένα φυτά είναι ασφαλής επιλογή.

10.5 Κρίσιμες επισημάνσεις για νεοσσούς

Είναι παράνομο να κρατεί άγριο ζώο χωρίς άδεια, ακόμα και αν σκοπεύετε να το φροντίσετε και να το απελευθερώσετε. Η φροντίδα άγριων ζώων απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες. Τα Κέντρα Διάσωσης (ΑΝΙΜΑ, ΔΡΑΣΗ για την ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ, ΑΛΚΥΟΝΗ, κλπ) είναι οι μόνοι νομιμοποιημένα να προσφέρουν πλήρη φροντίδα — αυτό δίνει στο ζώο τις καλύτερες πιθανότητες επιβίωσης. Αμέσως μετά την προσωρινή σταθεροποίηση, ο νεοσσός πρέπει να παραδοθεί σε ΚΕ.ΠΕ.Α.Π.το συντομότερο δυνατόν.

Απαραίτητη επισήμανση: Μην τοποθετείτε νεοσσό κοντά σε λίμνη ή ποτάμι. Ακόμα και αν πρόκειται για υδρόβιο πτηνό, χωρίς τη ζεστασιά της μητέρας του, ένας νεοσσός δεν είναι σε θέση να επιβιώσει μόνος του.

11. Σύνοψη — Βασικές Αρχές που Πρέπει να Θυμάστε

•          Η δική σας ασφάλεια είναι πάντα πρώτη προτεραιότητα.

•          Ποτέ μόνοι —πάντα με ομάδα.

•          Η υπομονή και η ηρεμία είναι τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία.

•          Κουράστε το πτηνό, όχι τον εαυτό σας.

•          Χρησιμοποιήστε κατάλληλο δοχείο μεταφοράς — ποτέ συρμάτινο κλουβί.

•          Μην ταΐσετε το τραυματισμένο πτηνό.

•          Καταγράψτε το σημείο εύρεσης.

•          Μεταφέρετε το πτηνό σε  ΚΕντρο ΠΕρίθαλψης Αγριας Πανίδας εντός 24 ωρών.

•          Ποτέ μην κινδυνεύετε για να σώσετε ένα πτηνό — χωρίς την ακεραιότητά σας, δεν μπορείτε να σώσετε τίποτα.

Συγκρότηση και παρουσίαση πληροφοριών: Θεόδωρος Μπένος Πάλμερ

Κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα, ο ουρανός γεμίζει με χρώματα και χαρά. Οικογένειες, παιδιά, φίλοι βγαίνουν στη φύση, στα πάρκα, στις παραλίες και στα άλση, και πετούν χαρταετούς με χαμόγελο.  Είναι μια αγαπημένη παράδοση, γεμάτη ζωντάνια και γιορτινή διάθεση. Όμως, όταν ο ήλιος δύει και οι οικογένειες επιστρέφουν στα σπίτια τους, κάτι συχνά μένει πίσω: μέτρα και μέτρα σπάγκου, τυλιγμένου γύρω από κλαδιά, δέντρα, θάμνους και ηλεκτροφόρα καλώδια.

Αυτές οι αόρατες κλωστές δεν είναι αθώες. Είναι παγίδες θανάτου για την άγρια πανίδα — και ιδιαίτερα για τα πουλιά που φωλιάζουν, κινούνται και αναπνέουν στους ίδιους χώρους που εμείς γιορτάζουμε.

Ο Κίνδυνος που Δεν Βλέπουμε

Οι εγκαταλελειμμένοι σπάγκοι και τα σχοινιά των χαρταετών έχουν μια ιδιαίτερα επικίνδυνη ιδιότητα: δεν φαίνονται. Μπλέκονται σε κλαδιά ψηλά στις κορυφές των δέντρων, κρέμονται από καλώδια, κυματίζουν στον αέρα σαν ακίνδυνα νήματα. Τα πουλιά δεν μπορούν να τα ξεχωρίσουν ως απειλή — και έτσι πέφτουν στην παγίδα.

Οι τρεις κύριοι τύποι κινδύνου:

1.Εγκλωβισμός και Στραγγαλισμός

Πουλιά όπως πελαργοί, κουκουβάγιες, γεράκια, αλλά και μικρότερα είδη, μπλέκουν τα φτερά, τα πόδια ήτο λαιμό τους στα νήματα. Αδυνατούν να απελευθερωθούν, κρέμονται ανήμπορα και πεθαίνουν αργά από εξάντληση, ασιτία ή αφυδάτωση. Πρόκειται για έναν από τους πλέον οδυνηρούς θανάτους που καταγράφει η άγρια πανίδα.

2.Σοβαροί Τραυματισμοί και Ακρωτηριασμοί

Οι συνθετικοί σπάγκοι — και ιδιαίτερα τα λεγόμενα «manja», δηλαδή νήματα επικαλυμμένα με γυαλί ή μέταλλο για να κόβουν τα σχοινιά των αντιπάλων — λειτουργούν ως πραγματικά νυστέρια.  Κόβουν τα φτερά, τα πόδια και τον λαιμό των πουλιών, προκαλώντας βαθιά τραύματα που συχνά οδηγούν σε μόνιμη αναπηρία ή θάνατο.

3.Κατάποση και Ασφυξία

Τα μικρά κομμάτια σπάγκου που κείτονται στο έδαφος μπορεί να καταποθούν από ζώα και πουλιά που τα μπερδεύουν με τροφή. Τα συνθετικά νήματα δεν αφομοιώνονται από τον οργανισμό και προκαλούν εσωτερικούς τραυματισμούς, απόφραξη του πεπτικού συστήματος ή ασφυξία.

Η Ευθύνη μας ως Κοινωνία

Η γιορτή της Καθαράς  Δευτέρας δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι η αδιαφορία που ακολουθεί τη γιορτή. Η λύση, ευτυχώς, είναι απλή: κάθε οικογένεια που πετά χαρταετό φέρει την ευθύνη να μαζέψει ολόκληρο τον σπάγκο πριν φύγει από τον χώρο.

Τι μπορούμε να κάνουμε ωςοικογένεια και ως κοινότητα:

•     Μαζεύουμε ΟΛΟΝ τον σπάγκο πριν φύγουμε από τον χώρο, χωρίς εξαιρέσεις.

•     Επιλέγουμε ανοιχτούς χώρους, μακριά από δέντρα, θάμνους, φωλιές και ηλεκτροφόρα καλώδια.

•     Προτιμάμε απλό, φυσικό σπάγκο —αποφεύγουμε τα συνθετικά, ενισχυμένα ή επικαλυμμένα νήματα.

•     Αν δούμε μπλεγμένο σχοινί σε δέντρο ή καλώδιο, το αφαιρούμε με προσοχή ή ειδοποιούμε τους αρμόδιους φορείς.

Υπάρχει ένα απλό, ωραίο παιχνίδι που μπορούμε να κάνουμε με τα παιδιά μας πριν φύγουμε από τον χώρο: να τα ρωτάμε «Είναι ο χώρος εντελώς καθαρός; Μείναμε μόνο με τις όμορφες αναμνήσεις;» Η υπευθυνότητα είναι το πιο όμορφο μάθημα που μπορούμε να δώσουμε— και η πιο όμορφη «ουρά» που μπορεί να έχει ένας χαρταετός.

Το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής δεν είναι μια «μακρινή» ιστορία από ζούγκλες και σαβάνες. Είναι μια γιγαντιαία, παγκόσμια βιομηχανία – η 4η μεγαλύτερη παράνομη δραστηριότητα στον κόσμο, με τζίρο 18 δισ. ευρώ τον χρόνο – που ακουμπά και την Ελλάδα. Πτηνά, ερπετά, άγριες ορχιδέες, ακόμα και «ταπεινά» έντομα, παγιδεύονται, εκτρέφονται παράνομα και πωλούνται σε φυσικές και διαδικτυακές αγορές, συχνά δίχως κανένα έλεγχο.

Στη χώρα μας, η παράνομη αιχμαλωσία και εμπορία άγριων πουλιών (καρδερίνες, φλώροι, λούγαρα) ανθεί, ενώ ερπετά ελληνικής προέλευσης καταλήγουν σε ευρωπαϊκά pet shops. Παράλληλα, υποστελεχωμένες δασικές υπηρεσίες, έλλειψη πολιτικής βούλησης, καθυστερήσεις στην εφαρμογή Σχεδίων Δράσης και σοβαρά κενά στη συλλογή και δημοσιοποίηση δεδομένων αφήνουν τα κυκλώματα ουσιαστικά ανεξέλεγκτα.

Οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο τα ζώα. Η απώλεια ειδών διαλύει τη βιοποικιλότητα, απειλεί την επικονίαση, την παραγωγή τροφίμων, τα φάρμακα που προέρχονται από τη φύση, ακόμη και την ικανότητα των δασών να «κρατούν» διοξείδιο του άνθρακα και να μετριάζουν την κλιματική κρίση.

Πώς λειτουργούν τα κυκλώματα; 

Ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει το τίμημα; 

Και τι μπορούμε να κάνουμε ως πολίτες;

Όλα αυτά, στην πλήρη δημοσίευση στο site του WWF:

https://www.wwf.gr/ti_kanoume/fysh/symmahia_gia_tin_agria_zoi/paranomo_emporio/

Πάρα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν η πλήρης έρευνα και η σύνοψη που μπορείτε να "κατεβάσετε" σε PDF από την ίδια σελίδα.

Άλλο ένα μοναδικό περιστατικό διάσωσης άγριων ζώων είχαν διασώστες της Προσκοπικής Ομάδας Διάσωσης Άγριας Ζωής Λέσβου και στελέχη του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου.

Την Δευτέρα το πρωί κάτοικος από το Σίγρι κατά την διάρκεια ενός περιπάτου στην περιοχή Παλαιοχώρι εντόπισε σε αγροτικό δρόμο ένα μεγάλο αρπακτικό και επικοινώνησε με διασώστη για να μεταβεί στο σημείο. Το άγριο πτηνό αναγνωρίστηκε ότι ήταν ένα Όρνιο - Γύπας (Gyps fulvus) !

Οι διασώστες ειδοποίησαν στελέχη του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους να μεταβούν στο σημείο και, όταν έφτασαν, διαπίστωσαν ότι το μεγάλο πτηνό δεν μπορούσε να πετάξει και με ειδικό εξοπλισμό κατάφεραν να το ακινητοποιήσουν και να το μεταφέρουν με ασφάλεια σε ειδικό κλουβί στην εστία των προσκόπων στο Μόλυβο. Αμέσως έγινε επικοινωνία με την ΑΝΙΜΑ – Σύλλογο Προστασίας & Περίθαλψης Άγριας Ζωής και κρίθηκε αναγκαίο να μεταφερθεί στην Αθήνα για τις πρώτες βοήθειες.

Την επόμενη ημέρα το ζώο τοποθετήθηκε σε ειδικό κλουβί χορηγία της οργάνωσης “Pelargos Natura” για αποστολή και παραδόθηκε στο πλοίο της γραμμής από Μυτιλήνη για Πειραιά, όπου το παρέλαβαν μέλη της ΑΝΙΜΑ και ήδη του παραχωρείται η κατάλληλη ιατρική περίθαλψη.

Σύμφωνα με τα στελέχη του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου / Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Καλλονής, όπου καταγράφουν συστηματικά όλα τα είδη του πουλιών στους υγροτόπους της Δυτικής Λέσβου και υλοποιούν πλήθος δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης προς το κοινό, τα Όρνια – Γύπες είναι περαστικά είδη από το νησί της Λέσβου. Συνήθως παρατηρούνται κάποια μόνο άτομα (1-2) κάθε άνοιξη ή φθινόπωρο. Στην Ελλάδα αναπαράγεται μόνο σε λίγες περιοχές, όπως η Κρήτη, η Θράκη, η Ανατολική Μακεδονία, η Αιτωλοακαρνανία (Δ. Ελλάδα) και τα νησιά της Νάξου και της Ηρακλειάς. Εκτός της χώρας μας εντοπίζεται μόνο στη νότια Ευρώπη (Ισπανική, Ιταλική και Βαλκανική χερσόνησο) και δυτικά στη Μέση Ανατολή και Νότια Ασία μέχρι την Ινδία. Για το χειμώνα ιδιαίτερα τα νεαρά άτομα μεταναστεύουν σε άλλες περιοχές, πιο νότια και κάποια καταλήγουν στην περιοχή κάτω από την έρημο Σαχάρα στην Αφρική.

Συνεχίζουμε!

Από τον Στρατή Σγουρνιό

Ας γνωρίσουμε καλύτερα το θαυμαστό και επιβλητικό αυτό πτηνό:

Όρνιο (Gyps fulvus)

Το Όρνιο (επιστημονική ονομασία Gyps fulvus) είναι ένα από τα πιο γνωστά πτωματοφάγα αρπακτικά πτηνά, και είναι το πλέον διαδεδομένο είδος γύπα στην Ευρώπη και, ειδικότερα, στην Ελλάδα.
Το όνομα του γένους, Gyps, προέρχεται από την ελληνική λέξη «γύπας», που αναφέρεται σε κυρτωμένο ή γαμψό – πιθανότατα αναφορά στο κυρτό ράμφος του πουλιού.
Το ειδικό επίθετο fulvus σημαίνει «καφεκίτρινος», αναφερόμενο στο χρωματισμό του πτερώματος του πουλιού.

Το είδος έχει δύο υποείδη: Gyps fulvus fulvus και Gypsfulvus fulvescens. Στην Ελλάδα απαντά το υποείδος G. f. fulvus.

Βιότοπος και κατανομή

Το Όρνιο είναι είδος που εκτείνεται σε μια ευρεία ζώνη από τη Βόρεια Αφρική, τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, την Τουρκία, έως την ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Στην Ελλάδα, οι αποικίες του συχνά εντοπίζονται σε ορεινές ή ημιορεινές περιοχές — φαράγγια, χαράδρες, δυσπρόσιτες ορθοπλαγιές και βραχώδεις σχηματισμούς. Τέτοιες φυσικές δομές είναι απαραίτητες για το φώλιασμα και βοηθούν στην απογείωση των μεγάλων αυτών πουλιών.
Στην Κρήτη, το Όρνιο είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο· το νησί φιλοξενεί τον μεγαλύτερο νησιωτικό πληθυσμό από όλα τα νησιά παγκοσμίως.

Το όρνιο μπορεί να εμφανίζεται σε υψόμετρα έως και 3.000μέτρων· σε περιπτώσεις μετανάστευσης ή μεγάλων μετακινήσεων μπορεί να ανεβεί ακόμη και σε πολύ μεγαλύτερα υψόμετρα.

Βιολογία, μορφολογία και ζωή

Το Όρνιο είναι μεγάλο πτηνό: το μήκος του σώματος κυμαίνεται κατά κανόνα μεταξύ 94–110 εκ. και το άνοιγμα των φτερών του μπορεί να φτάνει τα240–280 εκ., με κάποιες αναφορές να φτάνουν έως και τα 260 εκ.

Το χρώμα του πτερώματός του είναι γενικά καστανο-ξανθό έως καφεκίτρινο, ενώ οι πτέρυγες έχουν πιο σκούρο, μαυριδερό προς μαύρο τόνο.

Το ράμφος του είναι γαμψό στη μύτη και μακρύ — περίπου όσο το μήκος του κεφαλιού. Ο λαιμός και μέρος του κεφαλιού είναι γυμνά (χωρίς φτερά),κατάσταση κοινή στους γύπες: αυτό βοηθά το πουλί να βάζει το ράμφος μέσα σε κουφάρια χωρίς να λερώνονται από αίματα και υπολείμματα.

Τα πόδια του είναι δυνατά και με δάχτυλα που καταλήγουν σε πλατιά και σχετικά κοντά νύχια — διαφορετικά από τα μακριά νύχια άλλων αρπακτικών πουλιών. Αυτή η δομή βοηθά στο βάδισμα πάνω στο έδαφος ή στους βράχους και όχι τόσο στο πιάσιμο θηράματος.

Το Όρνιο έχει ρινική κοιλότητα και μεγάλα ρουθούνια στο ράμφος — χαρακτηριστικό των ειδών του γένους Gyps που βοηθά στην αναπνοή ενώ πετούν.

Όσον αφορά τη μακροζωία, σε αιχμαλωσία έχουν καταγραφεί ηλικίες έως και 37–41 έτη.

Διατροφή και συμπεριφορά

Το Όρνιο είναι αποκλειστικά πτωματοφάγο — τρέφεται με κουφάρια ζώων, κυρίως τρώγοντας τους μύες και τα σπλάχνα.

Λόγω του μακριού λαιμού και του γαμψού ράμφους μπορεί να φτάνει βαθιά μέσα στο κουφάρι χωρίς να χρειάζεται να ανοίξει τη μάζα με ταπόδια του.
Τα Όρνια τρέφονται συχνά ομαδικά — σχηματίζουν ομάδες που μπορεί να αριθμούν αρκετά άτομα, και συχνά βόσκουν σε αποικίες.

Για να πετάξουν και να διανύσουν μεγάλες αποστάσεις αναζητώντας τροφή, χρησιμοποιούν τη μέθοδο του «γλυστρίσματος / ανύψωσης», εκμεταλλευόμενα ανοδικά ρεύματα αέρα, αντί για διαρκές «χτύπημα» με τα φτερά. Αυτό είναι περισσότερο ενεργειακά αποδοτικό για τα μεγάλα και βαριά πουλιά.

Τα Όρνια φωλιάζουν σε πλάγιους βράχους, σε φαράγγια ή στενές χαράδρες — στοιχεία που βοηθούν και στην αναχώρηση για πτήση αλλά και στην ασφάλεια από θηρευτές ή παρεμβολές. Συνήθως γεννούν ένα αυγό το χρόνο!

Οικολογικός ρόλος και σημασία

Ως πτωματοφάγο είδος, το Όρνιο παίζει κρίσιμο ρόλο στην οικολογία — βοηθά να «καθαρίζεται» το φυσικό περιβάλλον από πτώματα ζώων. Με αυτόν τον τρόπο, περιορίζει την εξάπλωση νόσων που θα μπορούσαν να εκκολαφθούν από σαπρόβια πτώματα, συμβάλλοντας στη διατήρηση της υγείας των οικοσυστημάτων.

Επιπλέον, μέσω της μεταφοράς θρεπτικών ουσιών (μέσω αποσύνθεσης και ενσωμάτωσης οργανικής ύλης) συμβάλλει στην ανακύκλωση στο έδαφος και οικολογική συνοχή των συστημάτων στα οποία ζει.

Ως ένα από τα μεγαλύτερα αρπακτικά και πτωματοφάγα πτηνά, αποτελεί ένδειξη της οικολογικής ισορροπίας στην περιοχή — όπου υπάρχει σωστή διαχείριση γης, παραδοσιακή κτηνοτροφία και προστατευμένα βραχώδη οικοσυστήματα. Στην Ελλάδα, όπου τα ημιορεινά και ορεινά τοπία έχουν χάσει πολλά άγρια οπληφόρα ζώα, το Όρνιο εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την παραδοσιακή κτηνοτροφία για τροφή.

Κίνδυνοι και κατάσταση διατήρησης

Παρόλο που παγκοσμίως το είδος κινείται προς την ανοδική τάση σε πολλές περιοχές, υπάρχουν σημαντικές απειλές για τους πληθυσμούς του.

• Δηλητηριασμένα δολώματα: Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων κυρίως για την εξόντωση θηρευτών (λύκων, αλεπούδων, κ.λπ.) μπορεί να οδηγήσει σε μαζικό θάνατο γυπών που τρέφονται από τα κουφάρια.
• Μείωση τροφής: Η αλλαγή των κτηνοτροφικών πρακτικών — όπως η μείωση της παραδοσιακής νομαδικής κτηνοτροφίας — έχει ως αποτέλεσμα λιγότερη διαθέσιμη τροφή (κουφάρια ζώων) για τα Όρνια.
• Απώλεια ή υποβάθμιση βιότοπου: Καταστροφή φυσικών βραχωδών οικοσυστημάτων, τουριστικές επεμβάσεις, ανάπτυξη αιολικών πάρκων που μπορούν να διαταράξουν τις πτήσεις ή να οδηγήσουν σε πρόσκρουση πουλιών.
• Λαθροθηρία / ανθρωπογενείς παρεμβάσεις: Σε ορισμένες περιοχές, οι γύπες θεωρούνται απειλή — άδικα — και μπορεί να στοχοποιούνται.

Στην Ελλάδα, ειδικά, οι πληθυσμοί θεωρούνται «τρωτοί» — με τις αποικίες της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών (εκτός Κρήτης) να είναι πολύ μειωμένες.
Ωστόσο, το γεγονός ότι υπάρχει ακόμη αξιόλογος πληθυσμός στην Κρήτη, δίνει ελπίδες, εφόσον υπάρξει προστασία και υποστήριξη από τους ανθρώπους.

Προστασία και σημασία για τον άνθρωπο

Η διατήρηση του Όρνιου έχει μεγάλη οικολογική αξία. Η παρουσία του δείχνει ότι το οικοσύστημα — ακόμα και αν έχει μεταλλαχθεί από τον ανθρώπινο παράγοντα — διατηρεί κάποια ισορροπία: υπάρχουν τουλάχιστον κάποια ζώα (αγροτικά ή κτηνοτροφικά) που αφήνουν κουφάρια, και μεγάλο βραχώδες περιβάλλον για φώλιασμα.

Ο ρόλος του ως «φύλακα» της φύσης, που καθαρίζει το περιβάλλον από πτώματα — με ό,τι αυτό συνεπάγεται για δημόσια υγεία, οικολογική ισορροπία και ανακύκλωση — είναι ανεκτίμητος.

Για τη διατήρηση του είδους είναι σημαντική:

• η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση (να αποφεύγεται η χρήση δηλητηρίων, να διατηρούνται φυσικοί βιότοποι),
• η ενίσχυση της παραδοσιακής κτηνοτροφίας / πρακτικών που αφήνουν αποθέματα τροφής,
• η προστασία των περιοχών φωλιάσματος — φαραγγιών, βράχων, απομονωμένων περιοχών —
• και προγράμματα επανεισαγωγής ή παρακολούθησης πληθυσμών όπου αυτή είναι απαραίτητη.

Διεθνώς, η οικογένεια των γυπών του γένους Gyps —στην οποία ανήκει το Όρνιο — περιλαμβάνει πολλά είδη που παίζουν ανάλογο ρόλο.

Τι πρέπει να μας μείνει στο μυαλό:

Το Όρνιο, Gyps fulvus, είναι ένα από τα πιο σημαντικά πτωματοφάγα αρπακτικά πτηνά της Μεσογείου και των Βαλκανίων. Με το επιβλητικό του σώμα, τις τεράστιες φτερούγες και την ικανότητα του να αναζητά τροφή στα δυσπρόσιτα τοπία — και ταυτόχρονα να καθαρίζει τη φύση από πτώματα — έχει έναν οικολογικό ρόλο ζωτικής σημασίας.

Ωστόσο, οι ανθρώπινες παρεμβάσεις — αλλαγές στις κτηνοτροφικές πρακτικές, χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, καταστροφή βιότοπων —απειλούν σοβαρά την επιβίωση του στα περισσότερα μέρη εκτός από λίγες «προπύργια» όπως η Κρήτη.

Η προστασία του δεν είναι μόνο θέμα διατήρησης ενός είδους πτηνού, αλλά διατήρησης ενός σημαντικού κρίκου στην αλυσίδα της ζωής — που διατηρεί την καθαριότητα και ισορροπία των οικοσυστημάτων στα οποία ζούμε.

Διάσωση Όρνιου

Από τον Θεόδωρο Μπένο Πάλμερ (συντονιστή ΠΟΔΑΖ)

1. Βασικές αρχές διάσωσης στο πεδίο

Οι διεθνείς οδηγοί αποκατάστασης γυπών (π.χ. VulPro’sVulture Rehabilitation Manual και husbandry guidelines για γύπες του γένους Gyps)τονίζουν ότι πρώτη προτεραιότητα είναι η ασφάλεια του πουλιού και των διασωστών, η ελαχιστοποίηση του στρες και η γρήγορη μεταφορά σε Κέντρο Περίθαλψης Άγριας Πανίδας (ΚΕ.ΠΕ.Α.Π.).

Γενικές αρχές:

• Μόνο εκπαιδευμένοι άνθρωποι πρέπει να επιχειρούν σύλληψη/χειρισμό. Τα όρνια έχουν ισχυρό ράμφος και μεγάλα φτερά, μπορούν να τραυματίσουν.
• Προσέγγιση ήρεμη, χωρίς φωνές, με αργές κινήσεις. Τα πουλιά ανταποκρίνονται καλύτερα σε «ήρεμο έλεγχο» παρά σε βίαιη ακινητοποίηση.
• Χρήση χοντρών γαντιών, σεντονιού/κουβέρτας ή μεγάλου υφάσματος για κάλυψη του σώματος και κυρίως του κεφαλιού, ώστε να μειωθεί το στρες.
• Σταθερό κράτημα του σώματος, με προσοχή στα φτερά και στο ράμφος, αποφεύγοντας πίεση στο στήθος (για να μπορεί να αναπνέει).
• Μεταφορά σε σκοτεινό, αεριζόμενο κλουβί μεταφοράς (pet carrier ή ξύλινο/πλαστικό κλουβί) με αντιολισθητικό δάπεδο.
• Επικοινωνία αμέσως με κτηνίατρο άγριας ζωής ή κέντρο περίθαλψης (ΚΕ.ΠΕ.Α.Π.) για οδηγίες.

Ειδικά για περιπτώσεις μαζικής αιχμαλώτισης (π.χ. για δακτυλιώσεις, τοποθέτηση πομπών, μεταφορά σε κέντρα), υπάρχουν πρωτόκολλα που περιγράφουν χρήση διχτυών, παγίδων τύπου «walk-in trap» κοντά σε ταΐστρες, χειρισμό από δύο ή περισσότερα άτομα, ασφαλή τοποθέτηση δακτυλιδιών (σημάνσεις στις φτερούγες) και πομπών GPS.

2. Εξειδικευμένες τεχνικές για δηλητηριάσεις

Για το Όρνιο υπάρχει ειδικό “Veterinary protocol forGriffon Vulture rescue and rehabilitation in cases of poisoning” που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE with Vultures (Κύπρος – Ελλάδα).

Τα βασικά βήματα που περιγράφονται (συνοπτικά, χωρίς ιατρικές λεπτομέρειες):

1. Άμεση συλλογή του ζώου
• Προτεραιότητα η γρήγορη απομάκρυνση από τον χώρο με τα πιθανά δολώματα.
• Παράλληλα, καταγραφή/σήμανση του σημείου (για τις αρχές, σκύλους ανίχνευσης δηλητηριασμένων δολωμάτων κ.λπ.).
2. Σταθεροποίηση
• Το πρώτο στάδιο είναι η γενική σταθεροποίηση: έλεγχος θερμοκρασίας, αναπνοής, ενυδάτωση.
• Σε βαριές δηλητηριάσεις (π.χ. φυτοφάρμακα, φυτοφάρμακα-καρβαμιδικά, οργανοφωσφορικά) απαιτούνται ειδικά αντίδοτα και εντατική υποστηρικτική αγωγή, αποκλειστικά από κτηνίατρο.
3. Αποτοξίνωση & υποστηρικτική αγωγή
• Χορήγηση υγρών, αντιμετώπιση σπασμών/αναπνευστικών προβλημάτων, σταδιακή σίτιση όταν σταθεροποιηθεί.
• Συχνός αιματολογικός έλεγχος μέχρι να αποκατασταθεί η λειτουργία οργάνων.
4. Αποφάσεις για επανένταξη
• Η τελική απόφαση για απελευθέρωση βασίζεται σε κλινική εικόνα, εργαστηριακά ευρήματα και δυνατότητα πλήρους πτήσης σε κλωβό πτήσης.

Χαρακτηριστικό ελληνικό περιστατικό δηλητηρίασης είναι αυτό με 13 όρνια στη Στερεά Ελλάδα, όπου 11 βρέθηκαν νεκρά και 2 μεταφέρθηκαν άμεσα στην ΑΝΙΜΑ με βαριά συμπτώματα· τα πουλιά νοσηλεύτηκαν σε ειδικές συνθήκες και φιλοξενήθηκαν στον Βοτανικό Κήπο Διομήδους μέχρι την ανάρρωση.

3. Περίθαλψη – αποκατάσταση σε κέντρα (ΚΕ.ΠΕ.Α.Π.).

Στην Ελλάδα, βασικό ρόλο στη διάσωση και περίθαλψη των Όρνιων παίζουν:

• ΑΝΙΜΑ – Σύλλογος Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής, με έδρα στην Αττική, πλήρως εξειδικευμένο προσωπικό και μεγάλη εμπειρία σε γύπες.
• «Δράση για την Άγρια Ζωή» (Θεσσαλονίκη), που έχει αναλάβει αρκετές περιπτώσεις τραυματισμένων γυπών, π.χ. Όρνιο που βρέθηκε εξαντλημένο τον Οκτώβριο του 2023 και μετά από νοσηλεία απελευθερώθηκε στην περιοχή του Νέστου.
• ΑΛΚΥΟΝΗ (Πάρος, Κυκλάδες) που έχει εμπειρία στην διάσωση μεγάλων πτηνών, π.χ. Όρνιο που βρέθηκε πυροβολημένο και επανεντάχθηκε στην Δαδιά το 2011 με την συνεργασία του WWF Ελλάδος.
• NAXOS Wildlife Protection (Νάξος, Κυκλάδες)

Τυπική διαδικασία σε αυτά τα κέντρα:

1. Πρώτη εξέταση & σταθεροποίηση (υγρά, αντιμετώπιση τραυμάτων, ακτινογραφίες κ.λπ.).
2. Μεσοπρόθεσμη νοσηλεία σε ήσυχους χώρους διαμονής, χωρίς οπτική επαφή με ανθρώπους όσο γίνεται, σωστή διατροφή (ψοφίμια/κρέας καλής ποιότητας) και παρακολούθηση βάρους.
3. Μεγάλοι κλωβοί πτήσης για να ελέγχεται αν το πουλί ανακτά πλήρως τη μυϊκή δύναμη και την ικανότητα πτήσης. Αυτό είναι κρίσιμο για το Όρνιο, που στη φύση χρειάζεται ώρες συνεχούς πτήσης.
4. Δακτυλίωση/σήμανση & απελευθέρωση σε κατάλληλη περιοχή, συνήθως κοντά σε ενεργές αποικίες και ταΐστρες. Σε αρκετές περιπτώσεις τοποθετούνται και πομποί GPS για παρακολούθηση μετά την απελευθέρωση.

4. Διάσωση στο πεδίο από τοπικές ομάδες

Στην Ελλάδα, ενθαρρυντικό είναι ότι πλέον υπάρχουν τοπικές ομάδες διάσωσης άγριας ζωής (Π.Ο.Δ.Α.Ζ. των Προσκόπων, Μουσεία Φυσικής Ιστορίας, φορείς διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών) που συνεργάζονται με τα κέντρα περίθαλψης (ΚΕ.ΠΕ.Α.Π.).:

• Λέσβος – Πρόσκοποι & Μουσείο Απολιθωμένου Δάσους: εντόπισαν εξαντλημένο νεαρό Όρνιο, το ακινητοποίησαν με ασφάλεια, το τοποθέτησαν σε κλουβί μεταφοράς και σε συνεννόηση με την ΑΝΙΜΑ οργανώθηκε η μεταφορά του στην ενδοχώρα για περίθαλψη.

Τέτοιες περιπτώσεις δείχνουν τη σημασία της άμεσης επικοινωνίας με κέντρα περίθαλψης και της ύπαρξης εκπαιδευμένων εθελοντών στην πρώτη γραμμή.

5. Πρακτικές συμβουλές αν βρεθείς μπροστά σε Όρνιο που χρειάζεται βοήθεια

Για κάποιον μη ειδικό, οι συστάσεις –σύμφωνα με τα κέντρα περίθαλψης και τις διεθνείς καλές πρακτικές– είναι:

1. Μην προσπαθήσεις μόνος/η να το πιάσεις αν δεν έχεις σχετική εκπαίδευση.
2. Κράτα απόσταση και παρατήρησε: στέκεται στο έδαφος πολλές ώρες, δεν πετάει, δείχνει αποπροσανατολισμένο ή τραυματισμένο;
3. Κάλεσε άμεσα:
• ΑΝΙΜΑ, ΠΟΔΑΖ ή άλλο κοντινό κέντρο περίθαλψης,
• τοπικό Δασαρχείο ή Φορέα Διαχείρισης Προστατευόμενης Περιοχής.
4. Αν σου ζητηθεί να βοηθήσεις στη μεταφορά μέχρι να έρθουν ειδικοί:
• απόφυγε την επαφή με το ράμφος,
• χρησιμοποίησε σεντόνι/κουβέρτα για να το σκεπάσεις,
• βάλε το πουλί σε μεγάλο, σκοτεινό και ήσυχο χώρο (κουτί, πορτ–μπαγκάζ ανοιχτό με πλέγμα κ.λπ.), χωρίς ανθρώπινη φασαρία.

ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΟΡΝΙΟΥ (Gyps fulvus)

1. Γιατί χρειάζεται η βοήθειά μας;

Το όρνιο είναι μεγάλος γύπας, αυστηρά πτωματοφάγο είδος και πολύ σημαντικό για την «υγειονομική υπηρεσία» της φύσης. Οι πληθυσμοί του στην Ελλάδα έχουν μειωθεί δραματικά στην ηπειρωτική χώρα και διατηρούνται κυρίως στην Κρήτη.
Κάθε άτομο που σώζεται μπορεί να είναι κρίσιμο για την επιβίωση του είδους.

2. Πότε ένα όρνιο χρειάζεται βοήθεια;

Ένα όρνιο στο έδαφος δεν σημαίνει πάντα ότι είναι τραυματισμένο. Όμως χρειάζεται βοήθεια όταν:

• Δεν μπορεί να πετάξει, παρότι προσπαθεί.
• Παραμένει για πολλές ώρες στο ίδιο σημείο.
• Έχει εμφανή τραύματα (σπασμένη φτερούγα, αίματα, κρέας που φαίνεται).
• Είναι αποπροσανατολισμένο, ζαλισμένο ή δεν αντιδρά όταν το πλησιάζεις.
• Υποψιάζεσαι δηλητηρίαση (κοντά σε νεκρά ζώα, δολώματα, άλλα νεκρά πτωματοφάγα).

Σε κάθε τέτοια περίπτωση επικοινώνησε ΑΜΕΣΩΣ με ειδικούς.

3. Τι ΚΑΝΩ – Βήμα προς βήμα

1. Μένω ψύχραιμος/η & κρατώ απόσταση
• Παρατηρώ το πουλί από 10–20 μέτρα για λίγα λεπτά.
• Βγάζω μερικές φωτογραφίες αν μπορώ (χωρίς να το στρεσάρω).
2. Καλώ αμέσως κέντρο περίθαλψης ή αρμόδια αρχή
• Περιγράφω: περιοχή, κατάσταση πουλιού, αν υπάρχουν νεκρά ζώα/δολώματα γύρω, αν υπάρχει πρόσβαση με αυτοκίνητο.
3. Ακολουθώ τις οδηγίες τους στο τηλέφωνο
• Αν ζητηθεί να βοηθήσω στη μεταφορά, δρώ προσεκτικά (βλ. παρακάτω «Πώς χειρίζομαι ένα όρνιο»).
4. Προστατεύω τον χώρο
• Αν υπάρχει υποψία δηλητηρίασης, δεν αγγίζω δολώματα/πτώματα.
• Αποτρέπω ανθρώπους/ζώα να πλησιάζουν το πουλί.

4. Τι ΔΕΝ ΚΑΝΩ

• ❌ Δεν προσπαθώ να το «γιατρέψω» μόνος/η μου.
• ❌ Δεν του δίνω φαγητό ή νερό στο στόμα – υπάρχει κίνδυνος πνιγμού.
• ❌ Δεν το κυνηγώ για «να πετάξει». Μπορεί να εξαντληθεί ή να τραυματιστεί σοβαρά.
• ❌ Δεν το πιάνω από τα φτερά ή τα πόδια τραβώντας το.
• ❌ Δεν το κρατώ στο σπίτι μου «μέχρι να συνέλθει». Χρειάζεται ειδική κτηνιατρική φροντίδα.
• ❌ Δεν μετακινώ ή αφαιρώ πιθανό δηλητηριασμένο δόλωμα – το αναφέρω στους ειδικούς/αρχές.

5. Πώς χειρίζομαι ένα όρνιο (ΜΟΝΟ αν μου το ζητήσουν οι ειδικοί)

Το όρνιο είναι μεγάλο, δυνατό πουλί με ισχυρό ράμφος και φτερούγες. Χρειάζεται ΠΟΛΥ προσοχή:

1. Εξοπλισμός (αν είναι διαθέσιμος)
• Χοντρά γάντια εργασίας.
• Μεγάλο σεντόνι ή κουβέρτα.
• Μεγάλο κλουβί/κουτί μεταφοράς (π.χ. για σκύλο) ή προσωρινό χοντρό χαρτοκιβώτιο ή ξυλοκιβώτιο με τρύπες.
2. Προσέγγιση
• Πλησιάζω αργά, ήρεμα, χωρίς φωνές.
• Προσπαθώ να έρθω από πίσω ή πλάγια, ποτέ κατά μέτωπο.
3. Κάλυψη
• Ρίχνω το σεντόνι/κουβέρτα πάνω στο πουλί ώστε να καλυφθεί κυρίως το κεφάλι.
• Το σκοτάδι το ηρεμεί και μειώνει το στρες.
4. Κράτημα
• Περνάω τα χέρια μου γύρω από το σώμα, αγκαλιάζοντας το πουλί, συγκρατώ τις φτερούγες επάνω στο σώμα του.
• Προσέχω να μην πιέζω το στήθος (για να αναπνέει).
• Αν είμαστε δύο άτομα, ο ένας κρατά το σώμα, ο άλλος ελέγχει το ράμφος.
5. Μεταφορά σε κουτί/κλουβί
• Βάζω το πουλί μέσα προσεκτικά, αφήνοντας το κεφάλι σκεπασμένο.
• Στο πάτωμα τοποθετώ πετσέτες ή χαρτόνι για να μην γλιστρά.
• Κρατώ το κουτί σε ήσυχο, σκοτεινό, δροσερό χώρο μέχρι να το παραλάβει ειδικός.

6. Τι γίνεται μετά τη διάσωση;

• Το όρνιο μεταφέρεται σε κέντρο περίθαλψης άγριας ζωής.
• Εκεί γίνεται:
• Κτηνιατρική εξέταση (τραύματα, δηλητηρίαση, εξάντληση).
• Νοσηλεία, σίτιση, αποκατάσταση δύναμης.
• Παραμονή σε μεγάλους κλωβούς πτήσης μέχρι να ανακτήσει πλήρως την ικανότητά του να πετά.
• Όταν το πουλί είναι πλέον υγιές:
• Δακτυλιώνεται/σημαίνεται.
• Απελευθερώνεται σε κατάλληλο βιότοπο, κατά προτίμηση κοντά σε υπάρχουσες αποικίες και ταΐστρες.

Μικρό μήνυμα για ΟΛΟΥΣ

Αν δεις ένα όρνιο σε ανάγκη, δεν είναι «υπόθεση για ειδικούς μόνο» – είναι υπόθεση όλων μας.
Με μία κλήση, λίγη παρατήρηση και προσοχή, μπορείς να σώσεις ένα από τα πιο πολύτιμα πουλιά της Ελλάδας.

1. Η Ευζωία και οι Ανάγκες του Ζώου

Τα άγρια ζώα έχουν πολύπλοκες φυσικές, διατροφικές και συμπεριφορικές ανάγκες που είναι πρακτικά αδύνατο να καλυφθούν πλήρως σε ένα οικιακό περιβάλλον:

• Ανεπαρκής Χώρος και Περιβάλλον: Ένας κήπος ή ένα κλουβί, όσο μεγάλο κι αν είναι, δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον φυσικό βιότοπο, ο οποίος παρέχει τον απαραίτητο χώρο για κυνήγι, αναζήτηση τροφής, πτήση, αναρρίχηση και κοινωνική αλληλεπίδραση. Αυτό οδηγεί σε μεγάλο άγχος και στερεοτυπικές συμπεριφορές (επαναλαμβανόμενες, ανούσιες κινήσεις).
• Ειδική Διατροφή: Πολλά άγρια ζώα έχουν εξαιρετικά εξειδικευμένες δίαιτες που είναι δύσκολο, ακριβό ή αδύνατο να αναπαραχθούν σωστά. Η λάθος διατροφή προκαλεί σοβαρά προβλήματα υγείας.
• Αδυναμία Εξημέρωσης: Τα άγρια ζώα δεν είναι γενετικά προσαρμοσμένα να ζουν με ανθρώπους όπως τα σκυλιά και οι γάτες. Παραμένουν άγρια, ανεξάρτητα από το πόσο μικρά τα αποκτήσαμε. Κατά την ενηλικίωση, η φυσική τους συμπεριφορά (π.χ. δάγκωμα, γρατζούνισμα, επιθετικότητα) εκδηλώνεται, καθιστώντας τα επικίνδυνα ή/και ακατάλληλα για οικιακή συμβίωση.

2. Κίνδυνοι για τη Δημόσια Υγεία και Ασφάλεια

Η επαφή με άγρια ζώα μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους:

• Μετάδοση Ασθενειών (Ζωοανθρωπονόσοι): Τα άγρια ζώα είναι φορείς ασθενειών όπως η λύσσα, η σαλμονέλα, οι παρασιτώσεις και άλλες ιογενείς ή βακτηριακές λοιμώξεις που μπορούν να μεταδοθούν στους ανθρώπους.

3. Περιβαλλοντικές και Ηθικές Επιπτώσεις

Ο εμπορικός κύκλος των άγριων κατοικίδιων έχει καταστροφικές επιπτώσεις στη φύση:

• Λαθροθηρία και Εμπόριο: Πολλά άγρια ζώα αιχμαλωτίζονται παράνομα από το φυσικό τους περιβάλλον, οδηγώντας στη μείωση των πληθυσμών τους, ακόμη και στην απειλή εξαφάνισης κάποιων ειδών. Για κάθε ζώο που φτάνει σε έναν ιδιώτη, πολλά άλλα πεθαίνουν κατά τη σύλληψη και τη μεταφορά.
• Κίνδυνος Εισβολής: Όταν οι ιδιοκτήτες δεν μπορούν πλέον να φροντίσουν το άγριο κατοικίδιό τους, συχνά το ελευθερώνουν στη φύση. Εάν πρόκειται για μη-γηγενές είδος, μπορεί να γίνει χωροκατακτητικό (εισβολικό) είδος, ανταγωνιζόμενο τα γηγενή ζώα για τροφή και καταφύγιο και προκαλώντας σοβαρή περιβαλλοντική ζημιά στο τοπικό οικοσύστημα.
• Μη-Ελληνικά Άγρια Ζώα: Στην Ελλάδα, ειδικά για είδη όπως εξωτικά πουλιά, ερπετά ή πιθήκους, η αγορά τους τροφοδοτεί ένα παγκόσμιο δίκτυο που εκμεταλλεύεται τη φύση.

Ηθική Ευθύνη

Ως φυσιοδίφες και Πρόσκοποι, μαθαίνουμε να σεβόμαστε τη Φύση και τη μοναδική θέση κάθε πλάσματος στο οικοσύστημά του. Η πιο ηθική επιλογή είναι να θαυμάζουμε τα άγρια ζώα στο περιβάλλον τους και να υποστηρίζουμε τους οργανισμούς που εργάζονται για τη διατήρησή τους.

Εάν θέλουμε να αποκτήσουμε ένα κατοικίδιο, πρέπει να επιλέγουμε εξημερωμένα ζώα (σκύλους, γάτες, κ.ά.) και ιδανικά να τα υιοθετούμε από καταφύγια.

Έχετε σκεφτεί ποτέ να κάνετε μια εκπαιδευτική δράση για την παρατήρηση άγριων ζώων στο φυσικό τους περιβάλλον, όπως τα πουλιά ή τα αμφίβια, χωρίς να τα ενοχλείτε; Θα μπορούσε να είναι μια εξαιρετική προσκοπική δράση!

………………………………………………………………………………………………………....

Έξι Δραστηριότητες Ευαισθητοποίησης

Οι έξι αυτές δράσεις ενισχύουν την φιλοζωική συνείδηση και δείχνουν ότι η αγάπη για τα ζώα εκφράζεται με σεβασμό και υπευθυνότητα, 

είτε μιλάμε για την ελευθερία των άγριων ζώων, είτε για την φροντίδα των εξημερωμένων ζώων.

Δραστηριότητα 1: Ο Ρόλος και οι Ανάγκες του Άγριου Ζώου (Ενσυναίσθηση)

Στόχος: Να κατανοήσουν τα παιδιά ότι ένα άγριο ζώο δεν είναι απλώς ένα «ζώο», αλλά ένα εξειδικευμένο μέλος ενός πολύπλοκου οικοσυστήματος.

Περιγραφή:

1. Επιλογή Μεσογειακού Είδους: Επιλέγουμε ένα αντιπροσωπευτικό άγριο ζώο της ελληνικής φύσης (π.χ., μια χελώνα, ένα γεράκι, έναν σκαντζόχοιρο ή μια αλεπού).
2. Το Εγχειρίδιο του Βιότοπου: Χωρίζουμε την ομάδα σε μικρότερες «ομάδες βιότοπου». Κάθε ομάδα αναλαμβάνει να απαντήσει σε κρίσιμες ερωτήσεις για το ζώο:
• Διατροφή: Τι ακριβώς τρώει και πού το βρίσκει;
• Σπίτι: Πού κοιμάται και πώς προστατεύεται από τους κινδύνους;
• Συμπεριφορά: Πώς αναπαράγεται, πώς κυνηγάει, πόσο χώρο χρειάζεται για να κινείται;
3. Συζήτηση: Αφού ολοκληρωθεί η έρευνα (μπορεί να γίνει και με τη χρήση του Google Search), συζητάμε: «Μπορεί ένα σπίτι να προσφέρει μια φωλιά 5 χιλιομέτρων για την αλεπού;», «Μπορεί ένα κλουβί να προσφέρει την πτήση των 500 μέτρων για το γεράκι;»
4. Συμπέρασμα: Τα ίδια τα παιδιά καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο περιορισμός στερεί από το ζώο την ελευθερία να κάνει αυτό για το οποίο είναι σχεδιασμένο να κάνει.

Δραστηριότητα 2: Το Ταξίδι του Εξωτικού Κατοικιδίου (Ηθική)

Στόχος: Να καταλάβουν τα παιδιά τη σύνδεση μεταξύ της επιθυμίας για «εξωτικό κατοικίδιο» και των περιβαλλοντικών κινδύνων (λαθροθηρία, εμπόριο).

Περιγραφή:

1. Χαρτογράφηση Διαδρομής: Επιλέγουμε ένα εξωτικό ζώο που πωλείται παράνομα (π.χ. έναν εξωτικό παπαγάλο ή ένα ερπετό).
2. Παιχνίδι Ρόλων/Θεατρικό: Η ομάδα δημιουργεί μια νοητή διαδρομή (παιχνίδι ρόλων) από τη ζούγκλα του Αμαζονίου μέχρι το σπίτι στην Ελλάδα. Οι ρόλοι περιλαμβάνουν:
• Ο Λαθροθήρας: Πώς πιάνεται το ζώο (πόσα άλλα χάνονται στη διαδικασία);
• Ο Μεταφορέας: Οι άθλιες συνθήκες του ταξιδιού (κλουβιά, έλλειψη νερού, κίνδυνος ασθενειών).
• Ο Αγοραστής: Τι συμβαίνει όταν το ζώο μεγαλώσει και οι ανάγκες του δεν καλύπτονται;
3. Το Αποτύπωμα: Συζητάμε για το ανθρώπινο αποτύπωμα στην άγρια ζωή. Τα παιδιά κατανοούν ότι η αγορά ενός άγριου ζώου, ακόμη και αν γίνει με καλή πρόθεση, τροφοδοτεί μια βιομηχανία θανάτου.

Δραστηριότητα 3: Ο Κώδικας Φιλίας και Σεβασμού (Δέσμευση)

Στόχος: Η υιοθέτηση ενός προσωπικού κώδικα δεοντολογίας και η δημιουργία ενός υλικού για διάδοση του μηνύματος.

Περιγραφή:

1. Προσκοπική Υπόσχεση: Ως Πρόσκοποι, η ιδέα της υπόσχεσης και του νόμου είναι κεντρική. Δημιουργούμε τον «Κώδικα Σεβασμού της Άγριας Ζωής».
2. Κατασκευή Manual/Poster:
• Τα παιδιά διατυπώνουν 3-5 κανόνες που ξεκινούν με «Εγώ υπόσχομαι...» (π.χ. Εγώ υπόσχομαι να θαυμάζω τα άγρια ζώα μόνο στο περιβάλλον τους. Εγώ υπόσχομαι να μαθαίνω για τα ζώα που ζουν στη γειτονιά μου.).
• Σχεδιάζουν ενημερωτικές αφίσες ή ένα μικρό manual οδηγιών  που θα χρησιμοποιήσουν για να ενημερώσουν άλλους (γονείς, συμμαθητές).
3. Δράση: Οι αφίσες μπορούν να τοποθετηθούν στον χώρο του Συστήματος ή να παρουσιαστούν σε μια σχολική εκδήλωση.

Δραστηριότητα 4: Υποστήριξε τον Γείτονα: Κατασκευή Καταφυγίων (Εναλλακτική Δράση)

Στόχος: Να προσφέρουν ενεργά βοήθεια στην τοπική άγρια ζωή, δείχνοντας ότι η φροντίδα δεν σημαίνει φυλάκιση.

Περιγραφή:

1. Εστίαση στη Χλωρίδα/Πανίδα: Εντοπίζουμε ποια γηγενή άγρια είδη χρειάζονται υποστήριξη στην περιοχή μας (π.χ. πουλιά, μέλισσες, σκαντζόχοιροι).
2. Κατασκευές: Τα παιδιά κατασκευάζουν απλά καταφύγια ή τροφοδότες (όπου επιτρέπεται και ενδείκνυται):
• Σπιτάκια για Πουλιά (Φωλιές): Χρησιμοποιώντας ξύλα και φυσικά υλικά.
• «Ξενοδοχεία» Εντόμων: Για να βοηθήσουν τις μέλισσες και άλλα ωφέλιμα έντομα.
• Ποτίστρες: Μικρές κατασκευές για νερό σε κήπους ή αυλές, ειδικά το καλοκαίρι.
3. Τοποθέτηση & Παρατήρηση: Τοποθετούν τις κατασκευές με προσοχή και καθορίζουν μια περίοδο ήσυχης παρατήρησης , για να δουν αν τα ζώα τις χρησιμοποιούν. Αυτό ενισχύει τον σεβασμό και τον θαυμασμό για τη ζωή τους εκεί που ανήκουν.

5. Η «Πυξίδα» του Υπεύθυνου Ιδιοκτήτη (Υπευθυνότητα)

Στόχος: Να κατανοήσουν τα παιδιά ότι η απόκτηση ενός κατοικιδίου (σκύλου/γάτας) είναι μια δια βίου δέσμευση και όχι μια παροδική επιθυμία. Να συνειδητοποιήσουν ότι η εγκατάλειψη δημιουργεί το πρόβλημα των αδέσποτων.

Περιγραφή:

1. Το «Πριν» και το «Μετά»: Ξεκινάμε με μια συζήτηση: «Τι χρειάζεται ένα κατοικίδιο;» Η ομάδα καταγράφει τις ανάγκες: Χρόνος (βόλτες, παιχνίδι), Χρήμα (τροφή, κτηνίατρος), Χώρος (ασφάλεια, ζεστασιά), Συναισθηματική Φροντίδα (αγάπη, εκπαίδευση).
2. Το Κόστος της Ευθύνης: Δίνουμε στην ομάδα κάποιες κάρτες (ή στοιχεία) που αναγράφουν "Αναπάντεχα Έξοδα" (π.χ. ατύχημα και χειρουργείο, αλλαγή σπιτιού, γέννηση μωρού). Ζητάμε από τα παιδιά να αποφασίσουν: «Εάν συμβεί αυτό, μπορούμε ακόμα να κρατήσουμε τον σκύλο/γάτα; Ποια είναι η υπεύθυνη λύση;»
3. Ο Κύκλος της Εγκατάλειψης: Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η μη-σκέψη του «Πριν» οδηγεί στην εγκατάλειψη και στη δημιουργία αδέσποτων, τα οποία ζουν σε άσχημες συνθήκες, ακριβώς επειδή ο άνθρωπος δεν εκπλήρωσε την υπόσχεσή του.
4. Κυριότερο Μήνυμα: Ένα κατοικίδιο δεν είναι αντικείμενο που αντικαθίσταται, είναι μέλος της οικογένειας.

6. Γίνομαι «Πρεσβευτής» των Αδέσποτων (Κοινωνική Συμμετοχή)

Στόχος: Να μετατραπεί η ανησυχία για τα αδέσποτα σε πρακτική δράση και να προωθηθεί η ιδέα της Υιοθεσίας έναντι της Αγοράς.

Περιγραφή:

1. Επίσκεψη/Συνεργασία με Καταφύγιο: Εάν είναι δυνατόν, οργανώνουμε μια επίσκεψη σε ένα τοπικό καταφύγιο ή φιλοζωική οργάνωση. Εάν όχι, καλούμε έναν εκπρόσωπο να μιλήσει για τις ανάγκες τους. Τα παιδιά βλέπουν από κοντά τη σκληρή πραγματικότητα και τον ρόλο των εθελοντών.
2. Δημιουργία «Φακέλου Υιοθεσίας»: Τα παιδιά επιλέγουν ένα αδέσποτο ζώο από το καταφύγιο (ή φαντάζονται ένα) και δημιουργούν τον «Φάκελο Υιοθεσίας» του. Ο φάκελος περιλαμβάνει:
• Μια φωτογραφία/σκίτσο του ζώου.
• Την «Ιστορία» του (πώς βρέθηκε στο καταφύγιο).
• Την «Αγγελία Υιοθεσίας» (έμφαση στον χαρακτήρα του και το γιατί αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία).
3. Δράση Διάδοσης: Τα παιδιά αναλαμβάνουν τον ρόλο του «Πρεσβευτή». Εξηγούν στους γονείς, τους φίλους και την ευρύτερη κοινότητα γιατί η υιοθεσία ενός αδέσποτου είναι η πιο ηθική επιλογή, προσφέροντας αγάπη σε ένα ζώο που την έχει ανάγκη, αντί να αγοράσουν ένα από εκτροφείο.

Το παρακάτω εγχειρίδιο είναι σχεδιασμένο για να καθοδηγήσει τα ενήλικα Στελέχη -Βαθμοφόρους στην οργάνωση και υλοποίηση των έξι δραστηριοτήτων, διασφαλίζοντας ότι το μήνυμα της υπεύθυνης φιλοζωίας και του σεβασμού της άγριας ζωής θα περάσει με σαφήνεια και ενθουσιασμό.

Εγχειρίδιο Δραστηριοτήτων: Σεβασμός στην Άγρια Ζωή και Υπεύθυνη Φιλοζωία

🎯 Γενικός Στόχος Προγράμματος

Η ευαισθητοποίηση των παιδιών στη διάκριση μεταξύ Άγριας Ζωής (που πρέπει να παραμένει ελεύθερη) και Εξημερωμένου Κατοικιδίου (που απαιτεί δια βίου υπευθυνότητα), προωθώντας την υιοθεσία έναντι της αγοράς και την παρατήρηση έναντι της αιχμαλωσίας.

🧭 Οδηγός Υλοποίησης Δραστηριοτήτων (Για Στελέχη)

Ομάδα Δραστηριοτήτων I: Άγρια Ζώα & Ελευθερία(Δραστηριότητες 1-3)

Ομάδα Δραστηριοτήτων II: Κατοικίδια & Υπευθυνότητα(Δραστηριότητες 4-6)

💡 Βασικές Συμβουλές για τα Στελέχη

1. Ενσυναίσθηση πάνω από Κατηγορία: Ο στόχος δεν είναι να κατηγορήσουμε κανέναν, αλλά να ενθαρρύνουμε την κριτική σκέψη και την ενσυναίσθηση. Ξεκινήστε πάντα από το «Πώς νιώθει το ζώο;».
2. Χρησιμοποιήστε τον Χώρο: Οι δραστηριότητες 1, 2 και 5 μπορούν να γίνουν σε εσωτερικό χώρο. Οι δραστηριότητες 3, 4 και 6 έχουν δράση και κατασκευή και είναι ιδανικές για εξωτερικό χώρο ή εργαστήριο.
3. Σύνδεση με τον Προσκοπισμό: Συνδέστε τα μηνύματα με τις αρχές του Προσκοπισμού: «Ο Πρόσκοπος είναι φίλος και προστάτης των ζώων και των φυτών» (Σεβασμός Άγριας Ζωής) και «Ο Πρόσκοπος είναι τακτικός» (Υπευθυνότητα και οργάνωση της φροντίδας).
4. Ηθική Ερώτηση Κλειδί: Σε κάθε δραστηριότητα, βεβαιωθείτε ότι απαντήθηκε η κεντρική ερώτηση: «Γιατί δεν μπορώ να προσφέρω στο άγριο ζώο αυτό που του προσφέρει η Φύση;» (Ελευθερία/Βιότοπος) και «Ποιος είναι υπεύθυνος για τα αδέσποτα;» (Ο άνθρωπος).

Καλή επιτυχία στην υλοποίηση του προγράμματος! 

ΘΜΠ

Από τις πρώτες πρωινές ώρες της 5ης Αυγούστου 2025, η παραλία του Γαβαθά στη βορειοδυτική Λέσβο έγινε σκηνικό μιας συγκλονιστικής προσπάθειας διάσωσης. Ένα νεαρό αρσενικό Ζωνοδέλφινο (Stenella coeruleoalba) βρέθηκε να κολυμπά αδύναμο και αποπροσανατολισμένο σε αβαθή νερά και σύντομα προσάραξε στην ακτή. Η εικόνα του μικρού θαλάσσιου θηλαστικού να παλεύει για τη ζωή του κινητοποίησε αμέσως πολίτες, επιστήμονες, εθελοντές, προσκόπους και την τοπική αυτοδιοίκηση, σε μια από τις πιο οργανωμένες επιχειρήσεις διάσωσης που έχει γνωρίσει το νησί. Το δελφινάκι, που οι διασώστες βάφτισαν «Ορφέα», έμελλε να γίνει το κέντρο μιας πολυήμερης μάχης γεμάτης ελπίδα, αλληλεγγύη και ανιδιοτέλεια.

Η άμεση κινητοποίηση

Μετά την ειδοποίηση λουόμενων, το Ερευνητικό Κέντρο «ΑΡΙΩΝ» ενεργοποίησε το θεσμοθετημένο πρωτόκολλο διάσωσης κητωδών και κάλεσε τις τοπικές εθελοντικές ομάδες. Στο κάλεσμα ανταποκρίθηκαν αμέσως οι Πρόσκοποι, οι οποίοι, μέσω της Προσκοπικής Ομάδας Διάσωσης Άγριας Ζωής Λέσβου, κινητοποίησαν μέλη από το 2ο Σύστημα Προσκόπων Μυτιλήνης, το 5ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Μήθυμνας και την Περιφερειακή Εφορεία Προσκόπων Λέσβου. Ήταν οι πρώτοι που έφτασαν οργανωμένα στο σημείο και έστησαν τις βασικές δομές υποστήριξης: πρόχειρα σκίαστρα, χώρο ανάπαυσης και, κυρίως, βάρδιες περιφρούρησης και φροντίδας του ζώου σε 24ωρη βάση.

Η προσκοπική παρουσία στο επίκεντρο

Καθ’ όλη τη διάρκεια της επιχείρησης –τέσσερα μερόνυχτα αδιάκοπης προσπάθειας– οι Πρόσκοποι ανέλαβαν το μεγαλύτερο βάρος της φυσικής παρουσίας στο πεδίο. Ήταν εκείνοι που έμειναν στο πλευρό του Ορφέα μέρα και νύχτα, κρατώντας το σώμα του υγρό με θαλασσινό νερό, φροντίζοντας να μην τραυματιστεί στα ρηχά και υποστηρίζοντας τους κτηνιάτρους σε κάθε διαδικασία περίθαλψης. Με την πειθαρχία, την ομαδικότητα και την αφοσίωση που χαρακτηρίζει την προσκοπική κίνηση, δημιούργησαν έναν άξονα γύρω από τον οποίο οργανώθηκε η όλη επιχείρηση.

Η Προσκοπική Ομάδα Διάσωσης Άγριας Ζωής, που διαθέτει πλέον πολύτιμη εμπειρία σε περιστατικά διάσωσης Άγριας Ζωής, συντόνιζε τις εναλλαγές των βαρδιών και στήριζε τα υπόλοιπα συνεργαζόμενα σχήματα: την Ελληνική Ομάδα Διάσωσης Λέσβου, την ΑΝΙΜΑ, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και τους πολίτες που προσέτρεξαν εθελοντικά. Χωρίς τη δική τους αντοχή και επιμονή, η τετραήμερη μάχη θα ήταν πρακτικά αδύνατη.

Η επιστημονική φροντίδα

Παράλληλα, υπό την καθοδήγηση των επιστημόνων του «ΑΡΙΩΝ»–της θαλάσσιας βιολόγου Έλενας Ακριτοπούλου και της κτηνιάτρου Ευρυδίκης Κοντεμενιώτου– οργανώθηκε εντατική κτηνιατρική φροντίδα. Η πρώτη κλινική εκτίμηση έδειξε σοβαρή αφυδάτωση, ανοσοκαταστολή και βαριά νευρολογικά συμπτώματα. Με την αδιάκοπη βοήθεια των Προσκόπων, οι κτηνίατροι Κωνσταντίνα Τυροπώλη και Νικήτας Βογιατζής εφάρμοσαν φαρμακευτική αγωγή και υποστηρικτική θεραπεία. Οι βάρδιες, όμως, ήταν εξουθενωτικές, και σε αυτές οι Πρόσκοποι είχαν τον πρώτο λόγο: φρόντιζαν το ζώο, υποστήριζαν τους γιατρούς, εξασφάλιζαν ότι η επιχείρηση θα συνεχιστεί απρόσκοπτα σε 24ωρη βάση.

Η δύσκολη κατάληξη

Παρά την υπεράνθρωπη προσπάθεια όλων, ο Ορφέας δεν τα κατάφερε και κατέληξε στις 8 Αυγούστου. Η νεκροψία έδειξε πως έφερε λοίμωξη από τον ιό morbilli, που προσβάλλει το νευρικό σύστημα των κητωδών και εμφανίζεται συχνότερα λόγω της κλιματικής αλλαγής και της αύξησης της θερμοκρασίας των θαλασσών.

Μια παρακαταθήκη προσφοράς

Η απώλεια ήταν βαριά για όσους έζησαν τέσσερις μέρες στην παραλία του Γαβαθά, αγωνιζόμενοι να σώσουν μια ζωή. Ωστόσο, το παράδειγμα που δόθηκε είναι εξίσου ισχυρό. Η επιχείρηση του Ορφέα αποτέλεσε ένα ζωντανό «εργαστήριο ανθρωπιάς», όπου η επιστημονική γνώση ενώθηκε με το ανιδιοτελές προσκοπικό πνεύμα και την αλληλεγγύη της τοπικής κοινωνίας.

Η Προσκοπική Ομάδα Διάσωσης Άγριας Ζωής Λέσβου απέδειξε για άλλη μια φορά ότι μπορεί να σηκώσει το βάρος δύσκολων αποστολών, λειτουργώντας ως βασικός κρίκος σε κάθε επιχείρηση διάσωσης άγριας ζωής. Ο Ορφέας μπορεί να μην τα κατάφερε, όμως χάρη στη δική τους αυταπάρνηση και επιμονή, άφησε πίσω του ένα δυνατό μήνυμα: ότι η ζωή, ανθρώπινη ή μη, αξίζει κάθε προσπάθεια.

Το Ερευνητικό Κέντρο Διάσωσης και Περίθαλψης Κητωδών-ΑΡΙΩΝ, εξέδωσε το παρακάτω ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ:

Στις 5 Αυγούστου 2025, η Ομάδα Διαχείρισης Εκβρασμών (ΟΔΕ)του «ΑΡΙΩΝ» ειδοποιήθηκε από λουόμενους για την παρουσία ενός ζωντανού δελφινιού,  το οποίο κολυμπούσε σε αβαθή νερά στην παραλία Γαβαθά, στη Λέσβο με εμφανή δυσκολία πλευστότητας. Μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, το ζώο προσάραξε στην ακτή. 

Αμέσως, ενεργοποιήθηκε η Ομάδα Διαχείρισης Εκβρασμών (ΟΔΕ)του «ΑΡΙΩΝ», και κινητοποιήθηκε ο μηχανισμός διάσωσης του δελφινιού από το επιστημονικό και επιχειρησιακό δυναμικό του «ΑΡΙΩΝ», όπως προβλέπεται από το θεσμικό πλαίσιο εκβρασμών θαλασσίων ειδών της άγριας πανίδας (ΦΕΚ3376/Β/19-5-2023). Το περιστατικό αφορά ένα νεαρό αρσενικό Ζωνοδέλφινο (Stenellacoeruleoalba), ένα είδος πελαγικής κατανομής που απαντάται συχνά στο Αιγαίο Πέλαγος, αλλά σπάνια εμφανίζεται σε τόσο αβαθείς και παράκτιες ζώνες, εκτός και αν έχει σοβαρό πρόβλημα.

Τον συντονισμό της περίθαλψης ανέλαβε η κα Έλενα Ακριτοπούλου, Θαλάσσια Βιολόγος, Υπ. Διδάκτορας  του Π.Θ., και η κα Ευρυδίκη Κοντεμενιώτου, κτηνίατρος, Υπ. Διδάκτορας  του Α.Π.Θ. και Επιστημονικά Μέλη του «ΑΡΙΩΝ». Οργανώθηκε 24ωρη επιχείρηση διάσωσης και περίθαλψης του δελφινιού στο πεδίο, αποτελούμενη από τα μέλη των τοπικών εκπαιδευμένων διασωστικών ομάδων, την Ελληνική Ομάδα Διάσωσης Λέσβου, τη Προσκοπική Ομάδα Διάσωσης Άγριας Ζωής Λέσβου, το 2^ο Σύστημα Προσκόπων Μυτιλήνης, το 5^ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Μήθυμνας, την Περιφερειακή Εφορεία Προσκόπων Λέσβου και τοπικούς εθελοντές της ΑΝΙΜΑ, υπό την συνεχόμενη καθοδήγηση του «ΑΡΙΩΝ». 

Πραγματοποιήθηκε στο πεδίο η πρώτη εκτίμηση της κατάστασης του δελφινιού από την τοπική κτηνίατρο του «Δικτύου Εθελοντών Κτηνιάτρων» του «ΑΡΙΩΝ», κα   Κωνσταντίνα Τυροπώλη, υπό την επιστημονική καθοδήγηση της Δρ. Αναστασίας Κομνηνού, καθ. Τμήματος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. και υπεύθυνης του «Δικτύου Εθελοντών Κτηνιάτρων» του «ΑΡΙΩΝ». Από την λεπτομερή κλινική εξέτασηκαι τον αιματολογικό και βιοχημικό έλεγχο, διαπιστώθηκε ότι το νεαρό δελφίνι παρουσίαζε σοβαρή αφυδάτωση, ανοσοκαταστολή και σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα πιθανόν ιογενούς  αιτιολογίας. 

Χορηγήθηκε υποστηρικτική και κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή από την κα. Τυροπώλη σύμφωνα με τα κτηνιατρικά πρωτόκολλα,  σε συνεργασία με τον κ. Νικήτα Βογιατζή (μέλος του «ΑΡΙΩΝ», Περιβαλλοντολόγος, εξειδικευμένος στη Διάσωση και Νοσηλεία Θαλάσσιων Θηλαστικών/ Υπ. Διδάκτορας του Π.Θ), οι οποίοι παρείχαν συνεχόμενη 24ωρη κτηνιατρική περίθαλψη και νοσηλεία στο ζωνοδέλφινο.

Δυστυχώς, μετά από τετραήμερη και 24ωρη τιτάνια επιχείρηση διαρκούς συντονισμού, διάσωσης και  εντατικής κτηνιατρικής φροντίδας, τοζώο κατέληξε. Πραγματοποιήθηκε νεκροψία/νεκροτομή και δειγματοληψία από τον κ. Ψύχα Β., Ομ. καθ. Παθολογικής Ανατομικής του Τμήματος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ.,  σε συνεργασία με την κ. Τυροπώλη και τον κ. Βογιατζή, για να προσδιοριστούν τα αίτια θανάτου. Τα αποτελέσματα της νεκροψίας ήταν συμβατά με προσβολή από τον ιό morbilli, οποίος μεταξύ άλλων ευθύνεται και για την εκδήλωση θανατηφόρων νευρολογικών συμπτωμάτων. Δείγματα θα αποσταλούν στο Τμήμα Κτηνιατρικής του Α.Π.Θ. για περαιτέρω εργαστηριακές αναλύσεις. 

Στο σύνολο της επιχείρησης, η τοπική αυτοδιοίκηση συνέβαλλε στο έργο διάσωσης από τις πρώτες ώρες εκθαλάσσωσης του δελφινιού με την Αντιδήμαρχο Πρασίνου & Διαχείρισης Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς Δήμου Δυτικής Λέσβου κα Αφροδίτη Βατή και την συνεργάτιδα της κα Μαρία Κατσαρού, τον Αντιδήμαρχο Τεχνικών Έργων Δήμου Δυτικής Λέσβου κ. Ιορδάνη Ιορδάνου, τον Αντιδήμαρχο της Πολιτικής Προστασίας Δήμου Δυτικής Λέσβου κ. Ανδρέα Αξή και τα μέλη αυτής καθώς και μέλη του Πυροσβεστικού Σώματος μεταβαίνοντας επιτόπου στο σημείο και ενισχύοντας την επιχείρηση καλύπτοντας οποιαδήποτε ανάγκη επί 24ωρουβάσεως. 

Επίσης, ενημερώθηκαν για το περιστατικό ο Λιμενικός Σταθμός Σιγρίου, η Διεύθυνση Κτηνιατρικής της Περιφέρειας ΒΑ Αιγαίου και η ΜΔΠΠ του ΟΦΥΠΕΚΑ ΒΑ Αιγαίου.

Η ομάδα του «ΑΡΙΩΝ» θα ήθελε να ευχαριστήσει ιδιαίτερα: 

• Την κτηνίατρο Κωνσταντίνα Τυροπώλη
• Το 2^ο Σύστημα προσκόπων Μυτιλήνης συγκεκριμένα τον Μανώλη Αντωνάκη
• Το 5^ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Μήθυμνας και συγκεκριμένα τον Στρατή Ζγουρνιός, Ελένη Βουτηράκη και Ειρήνη Κωστάκη
• Την Ελληνική Ομάδα Διάσωσης Λέσβου και πιο συγκεκριμένα τους: Αντιγόνη Πιπεράκη, Βασίλη Ασμάνη, Χαράλαμπο Τζανετέα, Γλυκερία  Σουλουγάνη, Βασίλη Καραμάνο, Φωτεινή Βασιλακάκη.
• Την ΑΝΙΜΑ Σύλλογος Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής 
• Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου και συγκεκριμένα τον Νίκο Γραμμενόπουλο
• Την Προσκοπική Ομάδα Διάσωσης Άγριας Ζωής Λέσβου και συγκεκριμένα τον Στρατή Βατή
• Την Περιφεριακη Εφορεία Προσκόπων Λέσβου και συγκεκριμένα την Ελπινίκη Δεληγιάννη  
• Τον Δήμο Δυτικής Λέσβου και συγκεκριμένα τα Τμήματα: Πρασίνου & Διαχείρισης Αδέσποτων Ζώων Συντροφιάς, Πολιτικής Προστασία και Τεχνικών Έργων 
• Τον Φορέα Τουρισμού Μολύβου για την ευγενική παραχώρηση της τέντας
• Τον Εξωραϊστικό – Πολιτιστικό Σύλλογο “ο Γαβαθάς”
• Κέντρο Υγείας Καλλονής
• Το Φαρμακείο Μαριόλα Ο. Ε.
• Την Τοπική Κοινότητα Αντίσσης
• Την συνεισφορά του ιδιώτη Ρούντι Ράλλη 
• Τους Andrea και Hanna Canocchi καθώς και τους Ουρίμ και Γκλεντίς Ντόντα για την γνωστοποίηση του περιστατικού    

Και όλους τους μεμονωμένους εθελοντές που συνέβαλαν με την καρδιά τους σε μια τόσο απαιτητική συνθήκη. 

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΓΙΑ ΚΗΤΩΔΗ (Δελφίνια και Φάλαινες)

 Στις ελληνικές θάλασσες έχουν καταγραφεί 9 είδη κητωδών όπως, η Πτεροφάλαινα, ο Φυσητήρας, ο Ζιφιός, η Ρυγχοφάλαινα, το Σταχτοδέλφινο, το Ρινοδέλφινο, το Κοινό δελφίνι, το Ζωνοδέλφινο,και η Φώκαινα. Περιστασιακά, έχουν καταγραφεί και άλλα 5 είδη κητωδών όπως, η Μεγάπτερη φάλαινα η Ψευδόρκα, ο Δίδοντος Μεσοπλόδοντας, το Στενόρυγχο δελφίνι και το Στικτοδέλφινο.

Η σωστή διαχείριση των τραυματισμένων ή άρρωστων κητωδών τα οποία εκβράζονται ζωντανά στις ακτές μας,  είναι ιδιαίτερα σημαντική μέσα στις πρώτες ώρες και καθοριστική για την επιβίωση του ζώου. Η άμεση παρέμβαση κτηνίατρου ή ειδικού είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση αλλά δεν είναι πάντα εφικτή. Είναι δυνατή όμως η παροχή πρώτων βοηθειών από εκπαιδευμένα άτομα σε βασικές τεχνικές διάσωσης ή και από παρευρισκόμενους με την καθοδήγηση ειδικών. Έτσι, για την παροχή πρώτων βοηθειών  σε δελφίνια  και φάλαινες, που   εκβράζονται ζωντανά, στις ακτές της χώρας και είναι τραυματισμένα, άρρωστα, ορφανά, εγκλωβισµένα ή αποπροσανατολισµένα, επικοινωνείστε με  το Ερευνητικό Κέντρο Διάσωσης και Περίθαλψης Κητωδών-ΑΡΙΩΝ  κάθε ηµέρα σε24ωρη βάση, στα τηλέφωνα επικοινωνίας : 6945-531850 και 6945-644994

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑΚΑΝΕΤΕ ΟΤΑΝ ΔΕΙΤΕ ΕΝΑ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ή ΑΡΡΩΣΤΟ ΚΗΤΩΔΕΣ

1)    Βεβαιωθείτε ότι το ζώο είναι ζωντανό.

2)    Ελέγξτε την αναπνοή. Αναπνέει κάθε 15-20 δευτερόλεπτα.

3)    Ο φυσητήρας πρέπει να ανοιγοκλείνει τα ρουθούνια.   Φροντίστε να είναι καθαρός και πάντοτε έξω από το νερό.

4)    Μην το οδηγείτε ποτέ στα βαθιά. Μη το τραβάτε από τα πτερύγια ή την ουρά.

5)    Διατηρείστε  υγρά και δροσερά, τα μέρη του σώματος που είναι εκτεθειμένα στον αέρα με θαλασσινό νερό.

6)     Σκεπάστε το ζώο με ανοιχτόχρωμο και υγρό  ύφασμα, αφήνοντας ακάλυπτα τα πτερύγια, τα μάτια και τον φυσητήρα.

7)    Μην ρίχνετε νερό ή οτιδήποτε άλλο στον φυσητήρα

8)     Καλύψτε με βαζελίνη (όχι αντηλιακά) τα μέρη του σώματος που είναι εκτεθειμένα στον ήλιο και στον αέρα. Προσοχή, όχι στα μάτια, στον φυσητήρα και στην περιοχή γύρω από το στόμα.

9)    Μην χορηγείτε τροφή ή υγρά στο ζώο.

10)  Απομακρύνετε τον κόσμο. Διορίστε έναν “υπεύθυνο ακτής”, ο οποίος θα κατευθύνει και θα συντονίζει τη διαδικασία της διάσωσης. Τοποθετήστε περιοριστικά σχοινιά γύρω από την περιοχή διάσωσης στην ακτή, έτσι ώστε να απομακρύνεται το πλήθος

11)  Απαραίτητη η ηρεμία και ησυχία κατά τους χειρισμούς. Το στρες μπορεί να αποβεί μοιραίο.

12)  Ειδοποιείστε αμέσως τον «ΑΡΙΩΝ» που έχει μακρόχρονη εμπειρία σε διασώσεις κητωδών (τηλ.6945-531850 ή 6945-644994) και το τοπικό λιμεναρχείο (108).

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ ΟΤΑΝ ΔΕΙΤΕΕΝΑ ΝΕΚΡΟ ΚΗΤΩΔΕΣ

1)    Φωτογραφήστε ή βιντεοσκοπήστε το ζώο από όλες τις πλευρές του (κυρίως το πρόσωπο με τα δόντια, τα πτερύγια του, τη ράχη τουκαι τη κοιλιά του).

2)    Μετρήστε το συνολικό του μήκος από την άκρη του ρύγχους του μέχρι τη σχισμή της ουράς του.

3)    Στείλτε το υλικό σας στον ΑΡΙΩΝ (Email: arion@arion.org.gr) μαζί με την ακριβή τοποθεσία που βρίσκεται το ζώο (συντεταγμένες).

4)    Ειδοποιείστε αμέσως τον «ΑΡΙΩΝ» που έχει μακρόχρονη εμπειρία σε νεκροψίες-νεκροτομές και δειγματοληψίες κητωδών με στόχο τη διερεύνηση των αιτιών θανάτου (τηλ. 6945-531850 ή 6945-644994) και το τοπικό λιμεναρχείο (108).

Μπορείτε να κάνετε και ΑΝΑΦΟΡΑΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ στη σελίδα: http://www.arion.org.gr/cetaceans-observation

Βιβλιογραφία: Κομνηνού Αναστασία και Δρούγα Αιμιλία, 2001. Πρώτες Βοήθειες για Κητώδη, Διαχειριστική Αρχή CITES/Υπουργείο Γεωργίας, Εκδόσεις RE.AD.CO., ISBN 960-87156-0-1, Αθήνα.